Historia Śląska

Na Dolnym Śląsku ilość zrujnowanych zabytków jest wprost zatrważająca. To już czwarty tom dedykowany temu regionowi.

Przewodnik poprowadzi Ciebie do miejsc, których „się nie zwiedza” i „się nie opisuje”. Zrujnowane pałace, zamki i dwory, budynki fabryczne, opuszczone kościoły, cmentarze ewangelickie, fortyfikacje, bunkry Armii Radzieckiej, dziwne pomniki, zabytki techniki.

W okolicy Bruntala, na polsko-czeskim pograniczu, został zamordowany były inspektor Gestapo. Jego śmierć rozdrapuje stare rany i odsłania dawne tajemnice. Wybierzcie się do Czechosłowacji po upadku komunizmu, gdzie nie wszystko jest tak, jak to pamiętacie z historii. Czy podobne wydarzenia mogłyby mieć miejsce na terenach przyznanych Polsce po 1945 roku?

Zbliżają się pierwsze wolne wybory w Czechosłowacji po upadku komunizmu. W regionie przy granicy z Polską robi się gorąco. Ponad milion Niemców, którzy zostali tu po wstrzy­maniu wysiedleń, domaga się swoich praw. Podczas gdy w Pradze szerzy się strach przed powrotem komunistów do władzy, a w Bratysławie coraz głośniej mówi się o więk­szej autonomii, Niemcy na pograniczu stawiają czoła wyzwa­niom, które przynosi nowo zdobyta wolność.

Jak mogła wyglądać sytuacja Czechosłowacji po aksamitnej rewolucji, gdyby nie wysiedlono wszystkich Niemców Sude­ckich? Historia inspirowana prawdziwymi zdarzeniami i miejscami.

Marianne Roth urodziła się w 1920 roku w Opolu, na Górnym Śląsku, jako Marianne Freund, żydówka pochodzenia Niemieckiego. W swojej książce „Wielowarstwowy kolaż” opowiada o doświadczeniach większości niemieckich Żydów w XX wieku. Pokazuje intelektualny i społeczny status tej grupy, której rozwój zostaje powstrzymany przez nazizm, a  społeczność traci jakiekolwiek znaczenie.

Krok po kroku w napisanych wspomnieniach pokazuje jak jej ukochane miasto, kiedyś tak przyjacielskie, pełne zieleni i prowincjonalnie senne, przekształca się w upiorne miejsce, rządzone przez niemieckich nazistów. Słowami p. Roth poznajemy późniejszy, dramatyczny efekt, jaki ta zmiana wywarła na losy jej rodziny.

Autorka opowiada o swoim idyllicznie szczęśliwym czasie dzieciństwa w Opolu, które kończy się w latach trzydziestych, skomplikowanej drodze prowadzącej do ocalenia jej samej i brata, samotnej ucieczce do Australii oraz stracie swoich rodziców. Pomimo samotności oraz wielu wyrzeczeń rozpoczęła nowe życie, w którym ogromną rolę odegrała jej miłość do sztuki, która  to pozwoliła jej przetrwać trudy pierwszych lat na emigracji i późniejszą integrację z nową ojczyzną.

To nie dająca się zapomnieć, inspirująca autobiografia będąca naoczną relacją świadka rozgrywających się wydarzeń.

Publikacja jest pierwszą i jedyną biografią władcy raciborskiego Mieszka, niesłusznie nazywanego Plątonogim. Faktycznie książę nosił przydomek Laskonogi i przyszedł na świat około 1142 r. prawdopodobnie w Krakowie, jako drugi syn Władysława II Wygnańca. Oddany w młodości na naukę do benedyktyńskiej szkoły klasztornej w Michaelsbergu w Niemczech, nabył tam potrzebne wykształcenie, które pomogło mu po powrocie z wygnania do Polski w sprawnym rządzeniu księstwem raciborskim. Dzięki umiejętnej polityce systematycznie poszerzał swoje władztwo, które wyodrębniło się jako jednostka terytorialna, nosząca później miano Górny Śląsk. Talent i naturalne przymioty charakteru księcia - zdaniem współczesnego kronikarza - predestynowały go do ubiegania się o najbardziej prestiżową godność w kraju tron krakowski, czyli teoretycznie zwierzchnią władzę w rozbitej wówczas na dzielnice Polsce. Jako senior piastowskiej dynastii, Mieszko dopiął tego pod sam koniec swojego życia, uzyskawszy wcześniej poparcie Stolicy Apostolskiej. Zmarł 16 V 1211 r. w Krakowie i został pochowany w katedrze na Wawelu.

Górny Śląsk. Atlas dla dzieci” to wydawnictwo wyjątkowe i niezwykłe, dzięki któremu najmłodsi oraz ich rodzice wybiorą się w fascynującą wyprawę po Górnym Śląsku, leżącym dziś zarówno w opolskiej części, katowickiej jak i po czeskiej stronie, który został zaprezentowany na 22 kolorowych planszach.

Publikacja jest swoistym przewodnikiem po kulturze, historii i geografii wielokulturowego i ze wszech miar ciekawego regionu. Na każdej z 22 kart atlasu czekają na czytelników wybitne postaci kultury, nauki czy techniki, bohaterzy legend i podań, nieznane lub zapomniane miejsca, i budowle, charakterystyczne dla regionu rośliny oraz zwierzęta, czy też smakowite, śląskie potrawy. Kolorowe mapy i ilustracje oraz ciekawe, i skondensowane opisy zachęcają zarówno do oglądania, jak i do czytania. Każda strona atlasu to okazja do odkrycia kolejnej z ekscytujących tajemnic Górnego Śląska.

Książka w twardej oprawie, dwujęzyczna (polski i niemiecki)

Autorzy: Sebastian i Monika Rosenbaum

„Dolny Śląsk. Atlas dla dzieci” to wydawnictwo, dzięki któremu najmłodsi oraz ich rodzice wybiorą się w fascynującą wyprawę po Dolnym Śląsku, leżącym dziś w obrębie trzech polskich województw: dolnośląskiego, lubuskiego i opolskiego. Niewielkie jego obszary znajdują się również w województwie wielkopolskim. Nie zapominajmy również o niemieckiej części Dolnego Śląska.

Atlas ten jest niepowtarzalnym przewodnikiem po kulturze, historii i geografii wielokulturowego i nadzwyczaj interesującego regionu. Na każdej z 22 kart atlasu czytelnicy znajdą wybitne postaci kultury, muzyki, nauki oraz techniki, bohaterów legend i podań, budowle, rzeźby, zapomniane lub nieznane miejsca, charakterystyczne dla regionu rośliny oraz zwierzęta czy też ważne dla regionu wydarzenia historyczne. Każda karta ukazuje jedno lub więcej miast, podobnie jest w przypadku powiatów. Barwne mapy i ilustracje oraz ciekawe i zwięzłe opisy zachęcają zarówno do oglądania, jak i czytania. Każda plansza tego wydawnictwa inspiruje do wybrania się w ekscytującą podróż po Dolnym Śląsku.

Monografia więzienia NKWD w Toszku w powiecie gliwickim, działającego od maja do listopada 1945 r. Przetrzymywano tam ok. 5 tys. osadzonych, zatrzymanych w ramach akcji "oczyszczania tyłów". Zmarło ok. 3 tys. więźniów. Publikacji towarzyszy wybór dokumentów i relacji świadków oraz zeznań osadzonych. Praca jest ilustrowana.

Autorzy: Sebastian Rosenbaum, Bogusław Tracz, Dariusz Węgrzyn

Zbiór felietonów Tomasza Słupika z lat 2023-2026

"Spędziłem na łamach miesięcznika Śląsk czas od lipca 2023 do stycznia 2026. Ponad dwa i pół roku. Napisałem 29 felietonów. Prawie 200 tysięcy znaków ze spacjami. Mogłaby z tego powstać mała książka. Dużo się w tym czasie nauczyłem. I kiedy spoglądam na ten mój dorobek, dostrzegam kilka wyraźnych linii rozwojowych, powtarzających się tematów. Są to oczywiście: Śląsk, Polska, Rosja w kontekście wojny w Ukrainie, ale również szerzej, jako kultura czy wręcz cywilizacja. Było bardzo poważnie, jak w tekście o filmie Strefa interesów i żartobliwie o wyprawie z córką do Zakopanego. Patos mieszał się z sarkazmem, ciepłą ironią czy dystansem".

Tomasz Słupik - dr nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce. Przedmiotem jego zainteresowań naukowych jest przede wszystkim filozofia polityczna. Znawca historii, kultury i współczesnych stosunków narodowościowych na Górnym Śląsku. Autor licznych artykułów naukowych i popularnonaukowych z tej dziedziny. Od 2003 roku zawodowo związany z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach.

Publicysta zajmujący się sprawami życia politycznego i społecznego ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki górnośląskiej. Komentator życia politycznego w ogólnopolskich i regionalnych mediach.

Prowadzony w niniejszej publikacji tok rozważań geograficzno-historycznych uwypukla wpływ polityki gospodarczej, realizowanej od XVIII wieku po czasy współczesne, na kształtowanie się konurbacyjnych układów osadniczych, zarówno w zakresie powiązań/relacji przestrzenno-strukturalnych, jak i granic obszaru. Regionalna polityka gospodarcza w województwie śląskim miała i ma nadal w przeważającej mierze charakter centralistyczny, dopełniany tylko w pewnych okresach szerszym wymiarem prywatnej/indywidualnej polityki gospodarczej. Wynikało to ze strategicznego znaczenia zasobów surowcowych, geopolitycznego znaczenia danego terytorium, a w mniejszym zakresie - z działań prywatnych inwestorów reprezentujących różne kraje pochodzenia i różne grupy/warstwy społeczne. Niezależnie od historycznej zmienności geopolitycznej zasadnicze mechanizmy kreowania polityki gospodarczej generującej określone zmiany użytkowania przestrzeni były podobne w skali całych układów osadniczych. Różniły się natomiast natężeniem i okresowymi preferencjami w obrębie składowych przestrzeni miejskiej w skalach lokalnych. Ową zmienność uwarunkowań zewnętrznych/wewnętrznych, wpływu hierarchicznego układu różnego typu barier/ograniczeń i granic na obserwowane długookresowe przemiany społeczno-gospodarcze można rozważać w kategoriach mozaikowości.

Koniec wojny na Śląsku w okolicach Opola. A o czym książka? Najlepiej zapowie ją autorka:

Wszystkie zdarzenia się wydarzyły albo mogły się wydarzyć, bo taki był czas. Wszystkie postacie są prawdziwe albo prawdziwe być mogły.

Jest to jednak fikcja literacka, oparta na opowieściach starych ludzi, którzy te czasy przeżyli.

Kto siebie, swoich rodziców, dziadków, pradziadków, sąsiadów, krew­nych, znajomych bliskich i dalekich w tej książce chce znaleźć, znajdzie na pewno. Pozna ich. Jeśli na naszej ziemi żył, obojętnie czy hanys czy chaziaj, czy autochton czy repatriant, rozpozna swoje miejsca, rozpozna swoich znajomych, swoich przyjaciół i wrogów.

Urodziłam się i wychowałam na śląskiej wsi jako autochtonka. Wiele lat mieszkałam w wielkim mieście, ale ciągnęło mnie do tej mojej wiochy i teraz na emeryturze siedzę tu, w tej mojej wsi.

Książkę dawno napisałam, ale nie miałam odwagi jej publikować. I dziś jeszcze tkwi we mnie ten strach autochtoński czy raczej kompleks autochtonki: nie chcę być rozpoznana. Dlatego książka została wydana pod pseudonimem LEONIA.*

Książka ukazała się w serii CANON SILESIAE - Ślōnske dzieje (nr 7).

Seria „Górny Śląsk w Polsce Ludowej”, ukazująca się pod red. Adama Dziuroka i Bernarda Linka stanowi próbę syntetycznego i przystępnego opracowania różnych aspektów najnowszych dziejów regionu. Drugi tom nosi podtytuł „Przywódcy – bohaterowie – wrogowie” i zawiera czternaście esejów historycznych, poświęconych osobistościom powojennego życia społecznego, podzielonych na trzy tytułowe grupy.

• Redakcja: Adam Dziurok, Bernard Linek
• Rok wydania: Opole 2018
• Liczba stron: 328

Szósty tom z cyklu Duchy wojny zawiera cztery opowiadania, podejmujące próbę przedstawienia bolesnego losu Górnoślązaków- byłych żołnierzy Wehrmachtu- okaleczonych przez wojnę. Ich dramatyczne wysiłki powrotu do normalnego życia konfrontuje powojenna rzeczywistość kształtowana przez porządek ludowego państwa. Dzięki jednak silnej woli, a przede wszystkim pomocy rodzin, inwalidzi nie pozwalają zepchnąć się całkowicie na margines życia.

Wymiary: 22,5 cm x 14,5 cm
Miękko okładka

Strony: 131

Trzeci tom s serii Górny Śląsk w Polsce Ludowej pod. redakcją Adama Durczoka i Bernarda Linka poświęcony jest tematom wysiedleń i emigracji.

(Spis treści po wejściu na artykuł).

Strony: 352

Oprawa: miękka

Praca doktorska Mariusza Cieśli, obroniona na Uniwersytecie Wrocławskim. Wypełnia istotną lukę w badaniach nad bronią i uzbrojeniem śląskim w XVI wieku. Autor skorzystał z imponującej bazy źródłowej a także skatalogował istniejące na Śląsku nagrobki rycerskie prezentujące elementy zbroi. To niewątpliwy atut opracowania. Czytelnik otrzymuje nie tylko sporą dawkę wiedzy (zachowano pełny aparat przypisów), ale również obszerny źródłowy materiał ikonograficzny, opatrzony odpowiednim komentarzem i analizą. Spis treści: I - dotychczasowy stan badań nad uzbrojeniem renesansowym; II - rozwój uzbrojenia ochronnego w XVI wieku; zbroja; analiza zbroi; hełm; analiza hełmów; garnitur zbroi; analiza garniturów zbroi; zbroja turniejowa; analiza zbroi turniejowej; zbroja na konia (ladry) i oporządzenie jeździeckie; analiza zbroi na konia i oporządzenia jeździeckiego; tarcza (puklerz); analiza tarcz; III - rozwój broni białej, obuchowej i drzewcowej w XVI wieku; broń biała; analiza broni białej; broń obuchowa; analiza broni obuchowej; broń drzewcowa; analiza broni drzewkowej; IV - rozwój broni palnej i artylerii w XVI wieku; długa broń palna; pistolet; broń kombinowana; produkcja broni palnej; analiza broni palnej; artyleria; analiza artylerii; V - broń miotająca; łuk; kusza; analiza broni miotającej; VI - dekoracja broni; szkicowniki renesansowe; analiza dekoracji; KATALOG; ANEKS (inwentarz legnicki 1662, inwentarz uzbrojenia miasta Wrocławia 1547, inwentarz broni lenna zamkowego w Namysłowie z 12 VIII 1575 roku; uzbrojenie mieszczan Kłodzka w świetle spisu z drugiej połowy XVI wieku; Katalog Minutoliego; broń z kolekcji książąt pszczyńskich; katalog muzeum Rzemiosł Artystycznych i Starożytności we Wrocławiu; renesansowa broń w Muzeum Narodowym we Wrocławiu; renesansowa broń w Muzeum Militariów ? Arsenał), ikonografia archiwalna.

„Et in Silesia ego” – zbiór dziesięciu esejów poświęconych literackim obrazom Wielkiego Śląska. Książka została podzielona na trzy części: pierwsza analizuje tożsamość bohaterów u takich autorów jak Olga Tokarczuk, Marek Krajewski czy Andrzej Zawada. Druga ma charakter tematyczny – pojawiają się w niej refleksje o architekturze, języku łacińskim, toponimach i konstrukcji postaci literackich. Trzecia część – ,,Trzy miasta" – to literackie spojrzenia na Wisłę Jerzego Pilcha, Wrocław Piotra Siemiona i Świdnicę Wojciecha Korycińskiego.

Publikacja została wydana przez Wieluńskie Towarzystwo Naukowe we współpracy z Pracownią Badań Regionalnych przy Uniwersytecie Wrocławskim. Naukową recenzję napisał prof. Wojciech Browarny (tekst pt. ,,Silesia imaginata"), a przedmowę dr Zdzisław Włodarczyk, prezes Wieluńskiego Towarzystwa Naukowego.

Rudy zaczarowane. Praktyczny przewodnik na weekend (i nie tylko)

Aleksandra Klich, Robert Siewiorek

Pierwszy na rynku tak wyczerpujący przewodnik po jednym z najpiękniejszych miejsc na Górnym Śląsku - Rudach. Niezbędny dla każdego, kto chciałby zwiedzić gotycko-barokową Bazylikę, opactwo pocysterskie, park i wybrać się na wyprawy szlakami Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych - ogromnego kompleksu leśnego, zielonych płuc Śląska. Uzupełniają go piękne ilustracje współczesne i archiwalne, rysunki, mapy, kalendarium, indeks i bibliografia.

Confirma fratres tuos – te piękne słowa z Ewangelii według św. Łukasza obrał sobie jako życiowe motto czterdziesty siódmy opat wspólnoty benedyktyńskiej w Maria Laach – o. Adalbert (Franz) Kurzeja OSB (1920–2016). Urodzony na Górnym Śląsku, w Kuźni Raciborskiej, swoją edukację pogłębiał w Królewskim Gimnazjum Ewangelickim w Raciborzu. Jako student teologii został zwerbowany do wojska już po roku nauki i doświadczył wszystkich okrucieństw wojny oraz przemocy – początkowo na froncie wschodnim w Rosji, a następnie w południowej Francji i we Włoszech. W 1946 r. pracował przy odgruzowywaniu opactwa Monte Cassino, po czym powrócił na studia teologiczne. W 1951 r. przyjął święcenia prezbiteratu, a rok później wstąpił do wspólnoty benedyktyńskiej. W życiu zakonnym pełnił funkcje bibliotekarza, ceremoniarza oraz zakrystiana, a następnie – już jako kapłan – zajmował się teologią, poświęcając się badaniom liturgicznym. W latach 1977–1990 przewodził wspólnocie benedyktyńskiej w Maria Laach jako opat.

O. Kurzeja był przedstawicielem pokolenia, które – doświadczywszy okrucieństwa wojny oraz, nie wahając się tego powiedzieć, utraty swojego Heimatu – nie rozdrapywało ledwo zagojonych ran, lecz całym swoim życiem pracowało na rzecz pojednania polsko-niemieckiego oraz budowy nowej, pojednanej Europy w której narody Polski i Niemiec za pośrednictwem Ślązaków potrafiłyby podać sobie ręce na znak zgody, tak jak to uczynili polscy i niemieccy biskupi w czasie obrad Soboru Watykańskiego II. Dane mu było m.in. współcelebrować z biskupem opolskim Alfonsem Nossolem i biskupem Tadeuszem Rybakiem Mszę św. pojednania pamiętnego 12 listopada 1989 r. w Krzyżowej, kiedy to kanclerz Niemiec Helmut Kohl wymienił braterski uścisk pokoju z premierem polskiego rządu Tadeuszem Mazowieckim. Jednocześnie zapamiętamy Monografia oparta jest na pracy magisterskiej ks. Przemysława Pawlaka, która w 2022 r. uzyskała wyróżnienie Kapituły Nagrody im. Jana i Wojciecha Wawrzynków w XXII edycji konkursu na najlepszą pracę magisterską poświęconą dziejom politycznym, kulturze i problemom społecznym Śląska. został jako człowiek wielkiej pobożności i pokory, a także nieprzeciętnej łagodności i mądrości.