Zaloguj się

Kolonie robotnicze w Zabrzu i ich mieszkańcy

Kolonie.JPG
  • nowość
Dostępność:: średnia ilość
Wysyłka:: 7 dni
Cena:: 38,00 zł 38.00
ilość szt.
dodaj do przechowalni
Ocena:: 0
Producent: -
Kod produktu: pub555

Opis

Kolonie patronackie, budowane przez właścicieli zakładów przemysłowych, tworzyły mikroświaty. Społeczności je zamieszkujące funkcjonowały w przestrzeni, której granice były wyznaczone przez miejsce zamieszkania, kościół oraz kopalnię, hutę lub koksownię. Kolonie nie istniały jednak w izolacji od „wielkiej historii”. Odciskała ona piętno na życiu mieszkańców, jednych zmuszając do emigracji, kolejnych zaś do osiedlenia się w wyznaczonych miejscach, nie zawsze zgodnie z ich wolą. Zmieniała strukturę etniczną, wyznaniową i pejzaż kulturowy, wpływała na stosunek ludzi do pracy, jak i do samego miejsca zamieszkania. Badania dotyczące społecznej historii mieszkańców kolonii zakładanych przez właścicieli zakładów przemysłowych dla swoich pracowników przeprowadziło Muzeum Górnictwa Węglowego. Podążając śladem zanikającego dziedzictwa budownictwa patronackiego oraz kultury samego regionu, podjęło próbę zbadania tych społeczności z perspektyw historycznej, etnologicznej oraz antropologicznej.

Książka powstała w efekcie realizacji projektu naukowo-badawczego „Patronackie osiedla robotnicze w Zabrzu: Borsigwerk, Zandka i kolonia Ballestrema w Rokitnicy 1863–2016” prowadzonego dzięki wsparciu finansowemu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo kulturowe, priorytet: Kultura ludowa i tradycyjna". Wszystkie objęte projektem osiedla są stosunkowo dobrze znane, funkcjonują jako miejsce turystycznych eksploracji. Stąd projekt badawczy o pamięci miejsc, o których „piszą wszyscy”. Było to swego rodzaju wyzwaniem – poszukiwaniem pamięci w miejscach, które zostały już „opowiedziane”, obejrzane i poznane.

 

O projekcie

„Patronackie osiedla robotnicze w Zabrzu: Borsigwerk, Zandka i kolonia Ballestrema w Rokitnicy 1863–2016” jest to projekt naukowo-badawczy, który bada funkcjonowanie pamięci wśród mieszkańców kolonii robotniczych, próbuje określić, jak ludzie pamiętają swoją historię. Badacze starali się odpowiedzieć na szereg pytań: w jaki sposób pamięć obyczajów, języka, tradycji została przez mieszkańców kolonii zachowana, a na ile podlegała modyfikacji na przestrzeni dziejów. Czy pamięć o kulturze poddawała się takiemu przymusowi historii, jak np. migracjom, wojnie? Na ile te wspólnoty, jakie tworzyli mieszkańcy kolonii,  okazały się jednorodne. Czy może w obrębie jednej społeczności, na każdym z osiedli funkcjonują różne pamięci.

Pretekstem do przeprowadzenia tych badań stała się architektura. Układ urbanistyczny kolonii, mający potencjał „miejsca pamiętania”. Dlatego historia idei towarzyszących ich budowie stała się także przedmiotem badań i rozważań. Zespół analizował więc, czy pamięć tych ludzi, którzy tam mieszkali w trzecim, czwartym pokoleniu i osób, które przybyły po 1945 roku, wchodzą ze sobą w relacje.

W ramach projektu naukowo-badawczego  prowadzone były badania terenowe, kwerendy archiwalne i biblioteczne. W trakcie prac przeprowadzonych zostało prawie 80 wywiadów z mieszkańcami  wspomnianych zabrzańskich kolonii robotniczych. Badacze podjęli starania, aby liczba rozmów była porównywalna z każdego z osiedli i aby materiał pozyskany w trakcie badań był dzięki temu proporcjonalny i jak najbardziej miarodajny. Ten sam cel przyświecał zespołowi w doborze respondentów. Większość osób, które zgodziły się rozmawiać, badacze poznali w trakcie realizacji projektu.

Ogromną wartością tego projektu jest to, że badacze przeprowadzili wywiady z mieszkańcami kolonii, gdyż  takie badania robi się stosunkowo rzadko. Dlatego można powiedzieć, że w  pewnym sensie badacze „oddali im głos”. Tak więc jest to projekt nie o osiedlach, ale o ich mieszkańcach, bo pozwolił na to, by ludzie mówili sami o sobie. W publikacji wieńczącej projekt zamieszczono fragmenty tych wypowiedzi. Zespołowi badaczy udało się dotrzeć do ludzi, którzy zechcieli opowiedzieć o swoim życiu, podzielić się wspomnieniami, czasami bolesnymi. Naukowcy przeprowadzili rozmowy z mieszkańcami, którzy wywodzą się z osiedli, są  potomkami tych, którzy tu przyjechali jako pierwsi, na przykład córką zarządcy Schlafhausu czy wnukiem jednego z budowniczych domów w Borsigwerku.

Projekt badał także przekazywanie pamięci kulturowej. Dlatego proszono rozmówców, aby opowiedzieli o tym, co jedzą w czasie kolacji wigilijnej, czy idąc do pierwszej klasy szkoły podstawowej mieli tytę ze słodyczami, czy święcili pokarmy w Wielką Sobotę. Miedzy innymi te elementy świętowania pozwoliły zespołowi badawczemu na odkrycie, czy kryje się za nimi pamięć ludności autochtonicznej, czy przybyłej na Górny Śląsk. Sytuacje codzienne i świąteczne pozwoliły także przyjrzeć się dziedzictwu językowemu czy toponomastyce.

Zachowanie pamięci o takich zjawiskach jest ważne i potrzebne, ponieważ pamięć odchodzi wraz z tymi, którzy są jej depozytariuszami. Dlatego, mówiąc o projekcie i publikacji, można powołać się na słowa recenzenta, prof. dr hab. Grzegorza Straucholda, który ocenił, że zatrzymują  „na chwilę  bezpowrotnie umykającą Atlantydę”.

Jest to szczególnie ważne z racji tego, że w koloniach robotniczych doszło do bardzo dużej zmiany pod względem etnicznym, konfesyjnym jak i zawodowym. Były to miejsca tworzone dla pracowników konkretnych zakładów, z uwzględnieniem ich potrzeb. Historia, która się przez nie przetoczyła, zmieniła je. Dlatego naukowcy (historycy, etnolodzy, architekt i antropolog) szukali ludzi, którzy zachowali tak zwaną postpamięć czyli wspomnieniach swoich przodków, pierwotność kulturową tych osiedli. Aby jednak dopełnić obrazu, nawiązywali także kontakt z osobami, które do tych osiedli się wprowadziły w różnych momentach dziejowych. I to jest esencją tego projektu – pamięć mieszkańców.

Dla ustalenia pewnych faktów, dla stworzenia obrazu rzeczywistości, w której ta pamięć funkcjonowała badacze musieli oddać pole historii i dokumentom historycznym, prasie. Materiał pozyskany w ten sposób pozwolił stworzyć tło dla pamięci, która niestety jest narażona na utratę.

Książka „Kolonie robotnicze w Zabrzu i ich mieszkańcy” jest kontynuacją wydanej w ubiegłym roku publikacji „Narracje górnicze z terenu Zabrza”.

 

Oprawa: twarda

Strony:520

Opinie o produkcie (0)

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper.pl