Nowości

Zapraszamy na spacer po Katowicach mieście, które od północy po południe zaskakuje kontrastami. To wędrówka przez miejsca o zupełnie różnych duszach. 

Zaczynamy od Dębu, najstarszej dzielnicy pamiętającej XIII wiek. Tuż obok leży Osiedle Tysiąclecia kultowy Tauzen, czyli wizjonerski park z widokiem na bloki.

Dalej odwiedzimy Wełnowiec i Józefowiec. Dawne królestwo przemysłu Hohenlohego dziś zmienia się w nowoczesne centrum biznesowe, choć duch historii wciąż jest tu wyczuwalny.

W drugiej części uciekniemy na zielone południe do Ligoty i Panewnik. Te dawne niedoszłe uzdrowiska przyciągają monumentalną bazyliką i akademickim luzem.

Spacer domkniemy w Piotrowicach, Ochojcu i Kostuchnie. To ważne punkty medyczne i edukacyjne, gdzie nowoczesność sąsiaduje z pamiątkami przeszłości, jak unikalna kolonia Boże Dary.

Katowice to fascynująca mozaika u progu 2026 roku. Odkryj z nami piękno naszych dzielnic!

Audiobook czytany przez Grzegorza Buchalika. Wersja do pobrania na komputer/smartfon. Wybierz "odbiór osobisty", aby nie płacić za wysyłkę.

Francusko klasyka dlo bajtli "Le Petit Nicolas" ôd Rene Goscinnego do posuchaniŏ.

Fragmynt: 

Rufin gōniōł Alfrida, kery ryczoł: "Mōm brele! Mōm brele!". Achim niy przejmowoł sie inkszymi, szukoł mōnety, ale durch jōm niy umioł znojś. Gyniek, kery zostoł spokojnie we swojij bramie, mioł już tego doś i zaczōn rozdować szlagi piynściōm w nosy tych, kerzi stoli nojbliżyj niego, to znaczy tych z jego drużyny. Wszyjscy wrzeszczeli, lotali, było superowo!

- Skōńczcie synki - wrzasknōł zaś Alcest.

Tōż Gyniek sie pogorszōł.

- Pilniyło ci sie grać - padoł Alcestowi - nō, tōż grōmy. Jak chcesz coś pedzieć, to doczkej do kōńca piyrszej połowy!

- Piyrszej połowy czego? - spytoł Alcest.

Praje dołech pozōr, że ni mieli my bala. Zapōmniołech go w dōma!

„Workuta” Horsta Bienka to autobiograficzny zapis doświadczenia łagru, do którego autor – jako bardzo młody człowiek – trafił po aresztowaniu w Berlinie Wschodnim pod zarzutem współpracy z wywiadem amerykańskim i skazaniu przez radziecki trybunał wojskowy na 20 lat obozu. Akcja rozgrywa się w odległej o setki kilometrów od cywilizacji Workucie, miejscu przez większą część roku skutej lodem, gdzie więźniowie poddani są katorżniczej pracy i przemocy systemu. Bienek rekonstruuje drogę od śledztwa i procesu przez długą podróż na Ural aż po codzienność obozową, ukazując mechanizmy przetrwania w nieludzkich warunkach i wielonarodową wspólnotę skazanych (m.in. Niemców, którzy weszli w konflikt z NRD; polskich bojowników ruchu oporu z czasów II wojny światowej; radzieckich Żydów i obywateli republik bałtyckich zaanektowanych przez Stalina). Jako więzień spędził w Workucie niemal 3 lata.

Horst Bienek w 1955 roku, dzięki porozumieniom moskiewskim został zwolniony, a następnie wyemigrował do Niemiec Zachodnich. Tam pracował w radiu i jako redaktor, zanim pod koniec lat 70. odniósł sukces powieścią „Pierwsza polka” i jej kontynuacjami (tzw. tetralogia gliwicka), opowiadającymi o jego dzieciństwie w Gliwicach. Decyzja o napisaniu o Workucie zapadła zbyt późno, by dogłębnie zgłębić temat, który od dawna tłumił. Dopiero pod koniec życia powrócił do własnych doświadczeń łagrowych, podejmując pracę nad wspomnieniami, których nie zdążył ukończyć. „Workuta” ma formę fragmentarycznej, autobiograficznej prozy z pogranicza literatury faktu i powieści psychologicznej – zbudowanej z intensywnych, scenicznych retrospekcji. Bienek rekonstruuje pełny obraz systemu i odsłania jego działanie poprzez pojedyncze sytuacje, detale i relacje międzyludzkie. Niedokończona struktura – odnalezionego po śmierci maszynopisu – nadaje całości szczególny charakter świadectwa urwanego w pół zdania. „Workuta” pozwala spojrzeć na doświadczenie Gułagu z innej perspektywy niż ta znana z dzieł Sołżenicyna czy Herlinga-Grudzińskiego – bardziej intymnej, skupionej na jednostkowym przeżyciu i pamięci.

„Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” – wielki dramat Williama Shakespeare’a w piyrszym literackim tumaczyniu na ślōnsko godka ôd Mirosława Syniawy.

Losy duńskiego księcia niezmiennie poruszają i niepokoją. Hamlet staje przed dramatycznym wyborem – czy pomścić zbrodnię, czy poddać się wątpliwościom, które rozdzierają jego umysł. Utwór otwiera przestrzeń, w której wielka historia styka się z doświadczeniem jednostki. Zbrodnia Klaudiusza, ujawniona przez ducha, uruchamia mechanizm zemsty. Hamlet podejmuje grę z rzeczywistością, która chce go podporządkować. Udawany obłęd, śmierć Poloniusza, rozpacz Ofelii i finałowa katastrofa nie są tu jedynie ciągiem zdarzeń, lecz konsekwencją świata, w którym język został zawłaszczony przez władzę.

Przekład Mirosława Syniawy przywraca tej tragedii wymiar radykalnie współczesny, nie przez aktualizację realiów, lecz właśnie przez język. Śląszczyzna nie jest tu stylizacją ani ornamentem, lecz narzędziem poznania – sposobem, by „opowiedzieć rzeczywistość inaczej”. Dzięki temu Hamlet staje się figurą mówiącego w imieniu tego, co kruche i marginalizowane, a jego monologi, w tym „Być abo niy być – to ci je pytanie”, odzyskują ciężar egzystencjalnego doświadczenia. Dania przestaje być odległą krainą, a staje się centrum wszechświata położoną między hałdą a szybem górniczym. Syniawa zachowuje strukturę i dramaturgię Shakespeare’a, a jednocześnie odsłania ten potencjał w nowym rejestrze brzmienia. To surowa i precyzyjna konstrukcja artystyczna, przypominająca wielkie węglowe serce, która udowadnia, że reszta wcale nie musi być milczeniem, lecz może stać się „głębokim, gardłowym pomrukiem ziemi”, z której wyrastają nasze najintymniejsze lęki i nadzieje. W tym ujęciu klasyka zostaje przetłumaczona na inne słyszenie świata: takie, które pozwala wychwycić, że konflikt między jednostką a „Machiną Historii” wciąż się rozgrywa, tylko zmieniają się jego dialekty. Słowa brzmią inaczej. Na swój sposób.

Aby trafić na ławę oskarżonych i usłyszeć najcięższe zarzuty, wystarczy plotka lub zeznania wymuszone strachem. Aby wskazać winnego - presja, pośpiech i niekompetencja śledczych. Bo w procesach sądowych, wbrew powszechnym przekonaniom, nie trzeba żadnych dowodów. Gdy są, można je ukrywać, gdy nie ma - zastąpić choćby wizją jasnowidza. Przypomina to karykaturalny sądowy danse macabre z ludźmi, którzy wpadają w tryby bezdusznego systemu i otrzymują miano "diabłów".

Seryjni zabójcy, mordercy na zlecenie, gwałciciele, a nawet kanibale. To właśnie ich broni adwokat Paweł Matyja. Był pełnomocnikiem Tomasza Komendy, dziś reprezentuje m.in. Ryszarda Boguckiego, skazanego za zabójstwo Pershinga, Leszka Pękalskiego okrzykniętego Wampirem z Bytowa czy Roberta Majchera - polskiego Hannibala Lectera.

W książce pokazuje, jak rodzą się sądowe patologie, jak działają mechanizmy śledztw, jak łatwo uruchamia się spirala oskarżeń i jak trudno ją później zatrzymać. Przekonuje, że w największych sprawach kryminalnych w Polsce skazano niewinnych.

To opowieści z samego dna sądowego piekła, boleśnie obnażające to, jak działa polski wymiar (nie)sprawiedliwości.

Czy nie są zbyt przerażające, by w nie uwierzyć?

III wydanie - pierwszy raz przepisane do zapisu ślabikŏrzowego! Transkrypcji dokonała prof. Jolanta Tambor.

Wydanie wzbogacone kolorowymi zdjęciami z Rzymu autorstwa Marka Francika.

Książka otwierająca serię CANON SILESIAE - Ślōnskŏ Bibliŏtyka.

Czy po Śląsku można pisać o sprawach wzniosłych: religii, filozofii, miłości?

Zbigniew Kadłubek udowadnia, że tak. W swoich listach-esejacch kreśli drogę przez miejsca, uczucia i zdarzenia; choć tak odległy od śląskiej Ojczyzny, stale hołubiąc brzmienie jej mowy.

Zadania zredagowania Dziejów Raciborza i jego dzielnic podjął się Pan Paweł Newerla, wielce zasłużony jurysta i historyk, autor szeregu cennych publikacji. Bogaty warsztat autora jest efektem wieloletnich studiów nad archiwaliami i opracowaniami. Daje bez wątpienia gwarancję rzetelności podanych informacji. Trzymasz zatem w ręku, Drogi Czytelniku, dzieło o wyjątkowym charakterze pierwsze, które ujmuje dzieje miasta w jego obecnych granicach, opisuje je na wielu płaszczyznach działalności człowieka, a nade wszystko dostarcza wiedzy, która posłuży nie tylko dzieciom i młodzieży, ale i ogromnej rzeszy raciborzan oraz sympatyków naszego miasta, zafascynowanych jego dziedzictwem.

Książka Ostatnie strzały na Śląsku. Operacja praska. Działania 31 i 52 Armii w Sudetach Zachodnich to zapis wydarzeń ostatnich dni II wojny światowej na Pogórzu i w Górach Izerskich, na Pogórzu i w Górach Kaczawskich oraz rejonie Jeleniej Góry. Autor, korzystając z dostępnych źródeł i materiałów, szczegółowo przedstawił działania jednostek, sowieckiej 52 i 31 Armii, które w ramach operacji praskiej w maju 1945 roku prowadziły działania ofensywne na tym obszarze. W książce ukazano okoliczności zajęcia przez Armię Czerwoną, między innymi, takich miejscowości jak: Zgorzelec, Bogatynia, Lubań, Zawidów, Leśna, Gryfów Śląski, Mirsk, Lubomierz, Świeradów-Zdrój, Wleń, Świerzawa, Jelenia Góra, Szklarska Poręba. Pozycja, która ukazała się w ramach serii "Śląsko-łużyckie bitwy i kampanie", adresowana jest do miłośników historii oraz eksploratorów poszukujących śladów ostatniej wojny w terenie.

W oddawanej w ręce czytelnika pracy zostały opisane zmagania radzieckiej 38 Armii i 1 Gwardyjskiej Armii z częścią sił 1 Armii Pancernej Wehrmachtu na południowym Śląsku i północnych Morawach w ostatnich dniach marca i kwietniu 1945 roku w ramach ofensywy zwanej Operacją Ostrawsko-Morawską. Powodzenie operacji dawało Naczelnemu Dowództwu Armii Czerwonej poza opanowaniem najbardziej uprzemysłowionego regionu Czechosłowacji także szanse na odcięcie wojsk III Rzeszy w Beskidach oraz na Słowacji. Gdy w międzyczasie w najlepsze trwał militarny wyścig do stolicy III Rzeszy, Hitler posyłał swoje wojska setki kilometrów na wschód od Berlina na odcinek frontu między Raciborzem, Opawą a Ostrawą a w opinii wielu historyków działania wojenne na pograniczu Śląska i Moraw były jednymi z najbardziej zaciętych i krwawych podczas II wojny światowej. W niemieckiej Kwaterze Głównej wiedziano bowiem doskonale, że dzięki utrzymaniu linii frontu na linii Sudetów i Beskidów w dalszym ciągu będzie możliwe okupowanie Czechosłowacji i Austrii. Wobec powyższego gra toczyła się o bardzo wysoką stawkę i obie strony zdawały sobie z tego sprawę. Aby tę rozgrywkę wygrać, należało mieć w swoich rękach Bramę Morawską.

Opisywane w niniejszej pracy działania wojenne na południowym Śląsku i północnych Morawach u schyłku II wojny światowej pozostają mało znane, mimo że w ocenie wielu historyków i żołnierzy obu stron należały do jednych z najbardziej krwawych w historii tego konfliktu. Oddane w ręce czytelnika opracowanie stanowi próbę zebrania oraz usystematyzowania historycznej wiedzy na temat konfrontacji zbrojnej mającej miejsce na obszarze pomiędzy Karniowem, Głubczycami, Raciborzem i Opawą. Wyłania się z niego obraz niezwykle dramatycznych wydarzeń wielkiej bitwy pancernej w kilku odsłonach, zakończonej brakiem spektakularnego zwycięstwa którejkolwiek ze stron, która pochłonęła lub wyeliminowała z walki kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Rosjanie nie osiągnęli na tym odcinku frontu zakładanego celu, Niemcy znacznym kosztem zyskali kilka tygodni. Dzisiaj ziemię, przez którą przetoczyła się wojenna machina i która przykrywa szczątki tysięcy poległych, lemiesze pługów obróciły już setki razy, a pamięć o tamtych wydarzeniach z każdym pokoleniem odchodzi w coraz większe zapomnienie.
W Zaoranej krwi uwagę zwraca ogrom pracy, jaką wykonał autor, by dzień po dniu przybliżyć czytelnikowi tamte wydarzenia w postaci opisu powstałego ze strzępów wspomnień i relacji, danych archiwalnych i nielicznej literatury. Dzięki skonfrontowaniu ze sobą często sprzecznych przekazów oraz zbadaniu związków przyczynowo-skutkowych po raz pierwszy przedstawiono spójny przebieg wydarzeń z tych wiosennych, lecz jakże gorących dni marca i kwietnia 1945 roku na pograniczu Śląska i Moraw. Dzieło to odkrywa, ukazuje i zmusza do refleksji. Autor stara się pokazać sferę ludzkiej tragedii, rozgrywającej się pod mundurem zarówno zwykłego czerwonoarmisty, jak i zdeterminowanego, niemającego nic do stracenia żołnierza Wehrmachtu. Uwagę zwraca dbałość o szczegóły i znakomite rozeznanie w tematyce, nomenklaturze i realiach omawianej materii. Całość została wzbogacona uszczegółowioną oprawą kartograficzną oraz szerzej nieznaną dokumentacją fotograficzną. Wszystko to czyni tę pracę wartościową nie tylko dla mieszkańca regionu, lecz także dla każdego odkrywcy II wojny światowej.
Andrzej Ryczkiewicz

Kompleksowe opracowanie rozwoju sieci parafialnej na terenie archidiakonatu opolskiego od powstania do początku XVI wieku, pierwotnie dysertacja doktorska obroniona na Uniwersytecie Śląskim, publikowana drukiem po uzupełnieniu z pełnym aparatem przypisów. Tematyka obejmuje następujące archiprezbiteraty: Cieszyn, Żory, Racibórz, Gliwice, Toszek, Ujazd, Strzelce, Koźle, Głogówek, Biała, Niemodlin i Olesno. Pozycja obowiązkowa dla badaczy dziejów Kościoła Katolickiego na Śląsku i w Polsce.

Publikacja jest pierwszą i jedyną biografią władcy raciborskiego Mieszka, niesłusznie nazywanego Plątonogim. Faktycznie książę nosił przydomek Laskonogi i przyszedł na świat około 1142 r. prawdopodobnie w Krakowie, jako drugi syn Władysława II Wygnańca. Oddany w młodości na naukę do benedyktyńskiej szkoły klasztornej w Michaelsbergu w Niemczech, nabył tam potrzebne wykształcenie, które pomogło mu po powrocie z wygnania do Polski w sprawnym rządzeniu księstwem raciborskim. Dzięki umiejętnej polityce systematycznie poszerzał swoje władztwo, które wyodrębniło się jako jednostka terytorialna, nosząca później miano Górny Śląsk. Talent i naturalne przymioty charakteru księcia - zdaniem współczesnego kronikarza - predestynowały go do ubiegania się o najbardziej prestiżową godność w kraju tron krakowski, czyli teoretycznie zwierzchnią władzę w rozbitej wówczas na dzielnice Polsce. Jako senior piastowskiej dynastii, Mieszko dopiął tego pod sam koniec swojego życia, uzyskawszy wcześniej poparcie Stolicy Apostolskiej. Zmarł 16 V 1211 r. w Krakowie i został pochowany w katedrze na Wawelu.

W tomie pierwszym publikacji O śląsku i nie tylko. Rozmowy z AI po raz kolejny Aleksander Lubina o tym, że:
– używanie nazwy Śląsk dla obszaru, który został przyłączony do Polski w roku 1922 jest nadużyciem. Unikając odpowiedzi AI zawężonych do obszaru przyłączonego do Polski po roku 1922, zadawałem AI pytania o Dolny i Górny Śląsk;
– mówienie o polskości jakichkolwiek ziem, przed ukształtowaniem się narodu polskiego nie jest naukowo uzasadnione,
– państwa dynastyczne nie były państwami narodowymi. Mówienie o polskości śląska od czasów piastowskich, jest kolejnym nadużyciem;
– o dialektach słowiańskich na historycznym i kulturalnym Śląsku, które nie były dialektami języka polskiego, co wynika z ich nazwy. Skodyfikowany język polski używany przez społeczeństwo polskojęzyczne to przełom
wieku XIX i XX.
Poddaję w wątpliwość stereotypy myślowe wyrosłe na gruncie polskiej polityki historycznej, nazywanej często polonizacją. (ze wstępu)

Rok 2014. Petr, ceniony dziennikarz śledczy, wraca do rodzinnej wsi w Górach Orlickich, by po rozwodzie zacząć nowe życie w odziedziczonym po matce domu. Trafia na starych znajomych, ale musi też zmierzyć się z dawną traumą. Tajemnica zaginięcia jego najlepszego przyjaciela z dzieciństwa domaga się wyjaśnienia. Wkrótce Petr odkrywa, że w okolicy zniknęło bez śladu na przestrzeni kilkudziesięciu lat podejrzanie dużo dzieci. Co z tym mają wspólnego przedwojenne bunkry wtopione w górski pejzaż oraz tradycja lepienia bałwana z pierwszego zimowego śniegu?

Czeski bestseller łączący elementy thrillera, horroru, fantasy i kryminału, porównywany do powieści Stephena Kinga. 

Tłumaczenie: Kamil Czaiński

Strony: 696 

Główną część monografii stanowi przygotowane przez Ninę Nowarę-Matusik tłumaczenie opowiadania Unter Tage (Na dole, 1937) autorstwa bytomsko-opolskiego pisarza Josefa Wiessalli (1898-1945), którego twórczość do tej pory była znana jedynie wąskiemu gronu germanistów i regionalistów.
Opowiadanie przedstawia wstrząsający obraz katastrofy górniczej, jaka miała miejsce w styczniu 1932 roku w najstarszej, obecnie już nieczynnej bytomskiej kopalni "Karsten-Zentrum". Partie dialogowe przetłumaczono na język śląski. Tekst przekładu został poprzedzony obszernym rozdziałem poświęconym sylwetce pisarza i jego twórczości, a także szczegółowym komentarzem do tłumaczenia. Dodatkowo w monografii pomieszczono słowniczek trudniejszych (regionalnych) terminów górniczych, bibliografię oraz materiał ilustracyjny.

Prowadzony w niniejszej publikacji tok rozważań geograficzno-historycznych uwypukla wpływ polityki gospodarczej, realizowanej od XVIII wieku po czasy współczesne, na kształtowanie się konurbacyjnych układów osadniczych, zarówno w zakresie powiązań/relacji przestrzenno-strukturalnych, jak i granic obszaru. Regionalna polityka gospodarcza w województwie śląskim miała i ma nadal w przeważającej mierze charakter centralistyczny, dopełniany tylko w pewnych okresach szerszym wymiarem prywatnej/indywidualnej polityki gospodarczej. Wynikało to ze strategicznego znaczenia zasobów surowcowych, geopolitycznego znaczenia danego terytorium, a w mniejszym zakresie - z działań prywatnych inwestorów reprezentujących różne kraje pochodzenia i różne grupy/warstwy społeczne. Niezależnie od historycznej zmienności geopolitycznej zasadnicze mechanizmy kreowania polityki gospodarczej generującej określone zmiany użytkowania przestrzeni były podobne w skali całych układów osadniczych. Różniły się natomiast natężeniem i okresowymi preferencjami w obrębie składowych przestrzeni miejskiej w skalach lokalnych. Ową zmienność uwarunkowań zewnętrznych/wewnętrznych, wpływu hierarchicznego układu różnego typu barier/ograniczeń i granic na obserwowane długookresowe przemiany społeczno-gospodarcze można rozważać w kategoriach mozaikowości.

Kolejna książka prof. Romualda M. Łuczyńskiego o dziejach uzdrowisk w Sudetach. Opisane są w niej uzdrowiska Sudetów Zachodnich w latach 1951-1966. Są to Świeradów-Zdrój z Czerniawą-Zdrój, Cieplice-Zdrój oraz nieistniejące: Bolków-Zdrój, Jerzmanice-Zdrój i Opolno-Zdrój. Tekst uzupełniony zdjęciami, grafikami oraz licznymi tabelami.