Historia Śląska

Czy demonologia śląska zasługuje na wyodrębnienie, na specjalne potraktowanie? Czy różni się od demonologii polskiej w ogóle i od demonologii, nazwijmy je, regionalnych? Z pewnością tak! Cechą wyróżniającą jest ogromna liczba i różnorodność opowieści wierzeniowych o demonach wodnych - utopkach, o demonach podziemnych, w szczególności kopalnianych, o upiorach grobowych - strzygach i strzygoniach. W wierzeniach ludności Śląska bogato reprezentowane są również demony specyficzne, własne, rodzime. Czy po tradycyjnej śląskiej demonologii ludowej cokolwiek przetrwało do obecnych czasów? Odpowiedź brzmi jednoznacznie i pozytywnie. Reminiscencje podań wierzeniowych, swobodnie przekształcanych wprawdzie, nadal stanowią inspiracje dla wielu ludzi. Są tematami deklamacji, inscenizacji, wypracowań i odżywają wreszcie na łamach literatury, w prozie i w poezji. Opracowanie zawiera definicje wszystkich demonów śląskich dostępnych w literaturze wraz z wypisami.

Uwaga! Ostatni drukowany egzemplarz, do tego z AUTOGRAFEM Marianne Wheelaghan.

Niebieska Walizka, debiutancka powieść Marianne Wheelaghan, opublikowana została pod koniec 2010 roku i natychmiast stała się bestsellerem na brytyjskim rynku wydawniczym. Fabuła opiera się na pamiętnikach jej matki, Antonii, które znalazła przypadkowo po jej śmierci. Opowiada o latach dzieciństwa i młodości matki spędzonych na Śląsku (we Wrocławiu i Wleniu) w okresie rodzenia się, triumfu i ostatecznego upadku ideologii nazistowskiej w Niemczech.

Marianne Wheelaghan pochodzi z Edynburga, jednak opuściła dom rodzinny w wieku siedemnastu lat, by mieszkać w Anglii, Hiszpanii, Niemczech, Papui Nowej Gwinei, Fidżi i Republice Kiribati, zanim w końcu wróciła do Edynburga i osiadła tam na stałe. Pisanie powieści nie zawsze było jej głównym zajęciem, pracowała jako krupierka, pokojowa, kasjerka w pizzerii, była też zatrudniona w firmie sprzedającej suszarki do rąk. Przede wszystkim jednak prowadziła zajęcia teatralne dla młodzieży, jednocześnie ucząc języka angielskiego. Opowiadanie historii pasjonowało ją od zawsze, ale pisaniem na poważnie zajęła się dopiero, gdy postanowiła dokonać radykalnego zwrotu w swojej karierze i ukończyła studia pisarskie na Uniwersytecie w Lancaster. Fascynują ją zwłaszcza związki między tożsamością i miejscem, które analizuje w swoich dziełach. Obecnie prowadzi także warsztaty pisarskie dla początkujących autorów.

Książka ukazała się w ramach CANON SILESIAE - Ślōnske Dzieje (nr 11).

Tłumaczenie z angielskiego: Marcin Melon

Słowo wstępne: dr hab. Wojciech Browarny, profesor UWr

Strony: 246

Album zdjęć Jana Czypionki. ze słowem wstępnym dr Beaty Piechy-van Schagen z Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny” w Chorzowie, Mirosława Neinerta z Tetaru Korez, Tomasza Wilusia Wilka oraz Autora.

To fotografia uliczna nakierowana wyraźnie na portret socjologiczny. I co być może najważniejsze – unikam koloru. Po pierwsze, nie do końca odróżniam barwy, po drugie, uważam fotografie czarno-białe za bardziej autentyczne, mimo że świat czarno-biały przecież nie jest.
Ktoś kiedyś pod moimi fotografiami z zaniedbanych dzielnic śląskich miast napisał, że znajduje w nich czułość, jaką obdarzam swoich bohaterów. Ja sam nazywam to hołdem albo ukłonem, lub też estymą.
Przed jedną ze swoich wystaw tak pisałem w katalogu, co praktycznie bez zmian mogę powtórzyć dzisiaj tutaj, w tym albumie:
„Bez kolorów, bo w starych zapomnianych dzielnicach, wysłużonych fabrykach i kopalniach jest tylko szarość i czerń... Takie są dziś robotnicze osiedla Górnego Śląska. Wyeksploatowane, zaniedbane, bez perspektyw. Tam, gdzie działają jeszcze kopalnie i zakłady jest inaczej, ale w każdym mieście są opuszczone ulice, pełne pustostanów i ruin. Bardzo często przesiedlani są tam ludzie z innych miast, których z różnych powodów nie stać na płacenie czynszu. Tworzą się w ten sposób enklawy biedy i patologii. Koegzystują z miejscowymi, którzy ze łzą woku wspominają czasy świetności takich miejsc jak Lipiny, Chropaczów, Kaufhaus, Kolonia Zgorzelec, Bobrek...
Tylko szarość i czerń... Ale ci, którzy tam mieszkają i mają pracę, nie uskarżają się na zły los. Zachowują radość życia i przywiązanie do tradycji”.

Ze wstępu Autora

Woda - jak twierdzi wielu, jest początkiem życia. Z niej żeśmy wyszli. Pierwsze ludzkie osady na Śląsku także powstały nad wodą. Matka, królowa śląskich wód - Odra, odegrała w historii naszej krainy rolę niezwykle doniosłą. W trzeciej części "Śląska magicznego" autor dowodzi, że także pod względem zasobów wodnych, Śląsk jest krainą fantastycznie bogatą i różnorodną. Bo obok głównej wodnej arterii - Odry i sieci jej dopływów, mamy tu pojezierza (i to niejedno!), kompleksy stawów, tysiące zbiorników wodnych, zalewów i starorzeczy. Do tego płynnego bogactwa autor "dokłada" jeszcze opisy najpiękniejszych fontann, cudownych i uzdrowicielskich źródeł, historie kamieniołomów, zamienionych w oczka wodne z wodą o tęczowych barwach. A oprócz tego (jak zwykle) historie - przeważnie magiczne, z życia miast i wiosek leżących nad wodą.

Pierwsze wydanie na 1.111 stronach! unikatowych dzienników Alberta Adamskiego – kupca z Kadłuba Wolnego na Górnym Śląsku, które powstały w latach 1915–1918. Rękopis poświęcony jest jego służbie wojskowej, którą w trakcie pierwszej wojny światowej odbył na froncie zachodnim (Francja)
i południowym (Bałkany), a w czasie rewolucji 1918 r. w garnizonie w Berlinie. Autor prowadził swe obszerne zapiski w języku niemieckim, skrupulatnie opisując w nich rozmaite wydarzenia oraz wprowadza nas w świat swej służby wojskowej, przede wszystkim z perspektywy żołnierskiej codzienności oraz żołnierskich przeżyć i emocji.

Dzienniki Alberta Adamskiego w formie dwujęzycznej,  polsko-niemieckiej książki, która nie powstałaby bez manuskryptu zachowanego w zbiorach Izby Regionalnej w gminie Zębowice. Zapiski Adamskiego nie zostały nigdy wcześniej wydane i niewątpliwie mają ogromną wartość dla regionalistyki górnośląskiej oraz badań nad pierwszą wojną światową. Znajdziemy w nich bezpośredni, szczery i autentyczny przekaz nienaznaczony wojenną ani powojenną propagandą czy cenzurą.

Dwujęzyczne życiorysy wybitnych 23 kobiet ze Śląska, przygotowane pod redakcją prof. Joanny Rostropowicz i Manfreda Kutymy.

Język: polski i niemiecki

Strony: 412

Oprawa: broszurowa

Historia Kościoła katolickiego znaczona jest dziejami świętych, którzy w swoim życiu potrafili w pełni zrealizować Ewangelię Jezusa Chrystusa lub ponieśli męczeńską śmierć za wiarę. To oni kroczą na czele wybitnych postaci uczonych, poetów, malarzy, muzyków, wodzów, hierarchów, współtworząc rdzeń społeczeństwa i odzwierciedlając obraz jego wewnętrznych wartości. Bez świętych chrześcijaństwo byłoby anonimowe i bezbarwne, a „Biblia byłaby księgą zamkniętą, opatrzoną suchymi komentarzami intelektualistów; święci są jej najlepszymi egzegetami, bo skomentowali ją swoim życiem”. Święci są też najlepszymi reformatorami Kościoła, który potrzebuje tej reformy w określonej epoce, gdyż jest społecznością wiernych dobrych i złych. Wszyscy święci stanowią dla tej społeczności wzór do naśladowania, chociaż realizacja wizji ich świętości jest jedyna, niepowtarzalna, kryjąca w sobie dozę tajemniczości. To oni wskazują niebo rzeszy chrześcijan borykających się ze swoimi problemami na ziemi i zachęcają do jego osiągnięcia po śmierci. Tak więc święci są niejako obywatelami dwóch światów, pośrednikami między Bogiem a ludźmi, wspomożycielami dążących po ziemi do nieba. […] Celem niniejszego opracowania jest ukazanie świętych, błogosławionych, sług i służebnic Bożych oraz świątobliwych, którzy przeszli przez ziemię śląską i ją uświęcili. Niektórzy z nich urodzili się na Śląsku i byli z nim związani przez całe swoje twórcze życie. Inni wyruszyli znad Odry w świat jako misjonarze, lecz wydała ich ziemia śląska. Jeszcze inni przybyli na terytorium historycznego biskupstwa wrocławskiego z krajów ościennych i związali z nim swoje życie i twórczą działalność. Wszyscy stali się chlubą i ozdobą ziemi śląskiej, która była dla nich „małą Ojczyzną” i „domem rodzinnym”. (ze Wstępu).

Książka Ostatnie strzały na Śląsku. Operacja praska. Działania 31 i 52 Armii w Sudetach Zachodnich to zapis wydarzeń ostatnich dni II wojny światowej na Pogórzu i w Górach Izerskich, na Pogórzu i w Górach Kaczawskich oraz rejonie Jeleniej Góry. Autor, korzystając z dostępnych źródeł i materiałów, szczegółowo przedstawił działania jednostek, sowieckiej 52 i 31 Armii, które w ramach operacji praskiej w maju 1945 roku prowadziły działania ofensywne na tym obszarze. W książce ukazano okoliczności zajęcia przez Armię Czerwoną, między innymi, takich miejscowości jak: Zgorzelec, Bogatynia, Lubań, Zawidów, Leśna, Gryfów Śląski, Mirsk, Lubomierz, Świeradów-Zdrój, Wleń, Świerzawa, Jelenia Góra, Szklarska Poręba. Pozycja, która ukazała się w ramach serii "Śląsko-łużyckie bitwy i kampanie", adresowana jest do miłośników historii oraz eksploratorów poszukujących śladów ostatniej wojny w terenie.

Autor przemierza górskie i podgórskie rejony Śląska zafascynowany specyficzną atmosferą wielu miejsc romantycznie położonych, owianych zapomnianymi już historiami i legendami. Magia tych miejsc związana jest nie tylko z działalnością Ducha Gór, czy tajemniczych Walonów, tworzona jest także współcześnie przez ludzi w Śląsku zakochanych, swoją nieprawdopodobną pasją budujących nową historię tych ziem.

Autor podaje przykłady takich działań, wskazuje ludzi, którzy próbują połączyć wspaniałą przeszłość Śląska z dążeniami jego nowych mieszkańców, którzy korzenie swe w tej ziemi magicznej mocno już zapuścili. Tacy artyści jak Olga Tokarczuk, Henryk Waniek, ich dzieła, dają gwarancję, że ten piękny kraj czeka świetlana przyszłość.

Jan Hahn – honorowy prezes Przymierza Śląskiego. Autor wydawnictw związanych z historią i kulturą Śląska: „Ilustrowana historia Śląska w zarysie”, „Lux ex Silesia”, „Śląsk w Europie”. Pisze artykuły do prasy lokalnej („Gwarek”, „Montes Tarnoviciensis”) i regionalnej („Nowiny Rybnickie”). Z wykształcenia filolog słowiański (serbskochorwacki na UJ). Tłumacz z tego języka.

Migracja rycerstwa śląskiego do Królestwa Polskiego, w tym na Ruś Czerwoną, w XIVXV wieku wpisuje się w szerokie zagadnienie związane z przemieszczaniem się ludzi w poszukiwaniu lepszego miejsca do życia. Motorem ich działań były przede wszystkim czynniki ekonomiczne, podbudowane ambicjami poszczególnych jednostek, a związane z poprawą pozycji społecznej i robieniem kariery. Równie ważną rolę odgrywały czynniki polityczne stymulowane przez władców. Rycerze śląscy pojawili się w Królestwie Polskim za panowania Kazimierza Wielkiego, jednak dopiero rządy namiestnicze na Rusi Czerwonej Władysława Opolczyka spowodowały, że Ślązacy zaczęli stanowić dużą społeczność w naszym kraju i osiedlali się zawłaszcza na ziemiach ruskich. Także na dworze Władysława Jagiełły rycerze śląscy odgrywali ważną rolę, a wielu z nich wysłużyło sobie dobra i godności w swojej nowej ojczyźnie. Prezentowany zbiór studiów kreśli sylwetki rycerzy śląskich (grupowo i jednostkowo), którzy zdecydowali się opuścić swoje rodzinne strony, podjąć służbę na dworze polskich monarchów, w konsekwencji uzyskać od nich nadania i osiąść w Królestwie Polskim, zwłaszcza na jego wschodnich kresach obejmujących ziemie ruskie. Autor skupia się nie tylko na ich identyfikacji,

Książka Małgorzaty Płoszaj - prowadzącej stronę "Z szuflady Małgosi" - przybliżająca historię rybnickich Żydów.

Tom I

Publikacja „Górny Śląsk – kraj i ludzie. Impresje z ziemi ojczystej” autorstwa Elisabeth Grabowski to książka poświęcona Górnemu Śląskowi, jego krajobrazowi, kulturze i mieszkańcom. Powstała na początku XX wieku i przedstawia zarówno geograficzne, jak i etnograficzne aspekty tej części Śląska. Grabowski opisuje codzienne życie, tradycje i zwyczaje ludzi zamieszkujących ten region, podkreślając ich więź z ziemią oraz lokalną kulturą. Tekst charakteryzuje się ciepłym, choć momentami nieco romantyzującym podejściem do prezentowanego tematu. Dzieło stanowi również świadectwo ówczesnego wielokulturowego charakteru Górnego Śląska, gdzie przenikały się wpływy niemieckie, polskie i czeskie. Książka ma istotną wartość dokumentalną i może służyć jako źródło wiedzy dla badaczy historii, etnologii i kultury regionu.

Opisywane w niniejszej pracy działania wojenne na południowym Śląsku i północnych Morawach u schyłku II wojny światowej pozostają mało znane, mimo że w ocenie wielu historyków i żołnierzy obu stron należały do jednych z najbardziej krwawych w historii tego konfliktu. Oddane w ręce czytelnika opracowanie stanowi próbę zebrania oraz usystematyzowania historycznej wiedzy na temat konfrontacji zbrojnej mającej miejsce na obszarze pomiędzy Karniowem, Głubczycami, Raciborzem i Opawą. Wyłania się z niego obraz niezwykle dramatycznych wydarzeń wielkiej bitwy pancernej w kilku odsłonach, zakończonej brakiem spektakularnego zwycięstwa którejkolwiek ze stron, która pochłonęła lub wyeliminowała z walki kilkadziesiąt tysięcy ludzi. Rosjanie nie osiągnęli na tym odcinku frontu zakładanego celu, Niemcy znacznym kosztem zyskali kilka tygodni. Dzisiaj ziemię, przez którą przetoczyła się wojenna machina i która przykrywa szczątki tysięcy poległych, lemiesze pługów obróciły już setki razy, a pamięć o tamtych wydarzeniach z każdym pokoleniem odchodzi w coraz większe zapomnienie.
W Zaoranej krwi uwagę zwraca ogrom pracy, jaką wykonał autor, by dzień po dniu przybliżyć czytelnikowi tamte wydarzenia w postaci opisu powstałego ze strzępów wspomnień i relacji, danych archiwalnych i nielicznej literatury. Dzięki skonfrontowaniu ze sobą często sprzecznych przekazów oraz zbadaniu związków przyczynowo-skutkowych po raz pierwszy przedstawiono spójny przebieg wydarzeń z tych wiosennych, lecz jakże gorących dni marca i kwietnia 1945 roku na pograniczu Śląska i Moraw. Dzieło to odkrywa, ukazuje i zmusza do refleksji. Autor stara się pokazać sferę ludzkiej tragedii, rozgrywającej się pod mundurem zarówno zwykłego czerwonoarmisty, jak i zdeterminowanego, niemającego nic do stracenia żołnierza Wehrmachtu. Uwagę zwraca dbałość o szczegóły i znakomite rozeznanie w tematyce, nomenklaturze i realiach omawianej materii. Całość została wzbogacona uszczegółowioną oprawą kartograficzną oraz szerzej nieznaną dokumentacją fotograficzną. Wszystko to czyni tę pracę wartościową nie tylko dla mieszkańca regionu, lecz także dla każdego odkrywcy II wojny światowej.
Andrzej Ryczkiewicz

NOWA KSIĄŻKA ZBIGNIEWA ROKITY, LAUREATA NAGRODY LITERACKIEJ NIKE 2021

Czy podróż tramwajem może być jednocześnie wyprawą w kosmos?

Tak, gdy kosmosem jest Śląsk, a pasażerem-kosmonautą Zbigniew Rokita.

Laureat Nagrody Nike, autor Kajsia i Odrzani podróżuje słynną Siódemką tramwajem, którego trasa wije się między Katowicami, Chorzowem, Świętochłowicami i Bytomiem spajając te miejsca w Aglo, jedyną taką aglomerację.

Tu pomniki są inne, murale wyznaczają granice dzielnic, a aktualności wypisuje się na garażach przy przystanku Wiśniowa. Autor prowadzi nas przez zakamarki skomplikowanej historii i tożsamości regionu, zabiera do pracowni malarza-mistyka Erwina Sówki, na śląskie stadiony, w głąb kopalni Wujek i do osób, które pamiętają jej krwawe dzieje. Pomiędzy widocznymi z okien tramwaju familokami, wilhelmińskimi kamienicami i kikutami przemysłu można dostrzec nie tylko teraźniejszość i przeszłość Śląska, ale również jego niepewną przyszłość.

Jak bardzo różnią się polska i śląska pamięć tych samych wydarzeń i czy te różnice muszą dzielić?

Dlaczego Ślązacy są uwierającym kamykiem w polskim bucie?

Czym skończy się rozgrywająca się na naszych oczach górnośląska rewolucja?

Monografia Ewy Hauptman-Fischer poświęcona jest bogatej kulturze muzycznej śląskich klasztorów cysterskich od momentu powstania prowincji w 1651 roku aż po jej kasatę w 1810. W oparciu o obszerny materiał źródłowy ukazana została współistniejąca z chorałem gregoriańskim praktyka muzyki wokalno-instrumentalnej w siedmiu klasztorach (Lubiąż, Henryków, Kamieniec, Krzeszów, Jemielnica, Rudy i Trzebnica) oraz zrekonstruowane zostało życie muzyczne cysterskich wspólnot. Muzyka nie ograniczała się wyłącznie do liturgii towarzyszyła również uroczystościom pozaliturgicznym, wydarzeniom wspólnotowym, rekreacji zakonnej i wizytom gości, stając się integralnym elementem codziennego życia klasztorów. Autorka odtworzyła repertuar wykonywany w poszczególnych opactwach, skład zespołów wokalno-instrumentalnych oraz wykorzystywane instrumentarium. W aneksie książki zamieszczono słownik kantorów, organistów i regensów chóru działających w badanych klasztorach, który znacząco poszerza wiedzę o środowisku muzyków związanych z klasztorami. Efektem badań jest fascynująca rekonstrukcja życia muzycznego śląskich cystersów jego organizacji, praktyki wykonawczej i repertuaru ukazująca klasztory nie tylko jako ośrodki kultury duchowej, lecz także jako ważne centra życia artystycznego barokowego Śląska.