Po ślōnsku

Dwujynzycznŏ ksiōnżka od Petra Bienia "Ślōnsky puzzle – mojy gōrnoślōnsky spōmniynia i rozwŏżania / Schlesisches Puzzle – meine oberschlesischen Erinnerungen und Gedanken".

We tyj ksiōnżce prōbujã ôpisać hajmat tak, jak żych go za bajtla przeżōł. Spōminōm fajny dzieciyncy lata bez starości. Spoziyrōm na mojy familijny miasto. Robiã rajzã we przeszłość i analizujã tyn świat, we kerym żych sie urodziōł i bildowoł; mojã familijõ i jeji historyjõ. Kim byli, jak żyli, skōnd prziszli, co miyłowali i ôpatrowali – i jaki to miało wpływ na jejich myntalność i idyntyfikacyjõ.

We dynamicznym świecie wszyjsko sie zmiyniŏ – tyż my, Ślōnzŏki, porozciepowany po cołkim świecie. Co z tego pierwotnego, «ślōnskigo», we nŏs ôstanie, zdecydujymy sami. Bōło by moc szkoda, kej by ta kultura, tradycyjŏ i gŏdka sie straciōły. Ślōnzŏki muszōm ale to sami zrozumieć i spokŏpić tã potrzebã swojy chrōnić i ôpatrować.

Patrzã na prziszłość i myślã, co muszymy zrobić, coby ta bogatŏ ślōnskŏ kultura mōgła przeżyć i sie rozwijać. We dzisiejszym świecie niy idzie ale problymōw Ślōnska ôd problymōw i perspektyw, kery mōmy na cołkim świecie, ôddzielnie widzieć.

I to wszyjsko ze perspektywy faktu, iże keregoś dnia tyn świat muszymy ôpuścić – tak jak musiała go ôpuścić bliskŏ mojimu sercu ciotka Tanty Gerda. To jij dedykujã tã ksiōnżkã, za jeji przōnie, dobroć i werty, kery żych ôd nij dostoł

Kompletne wydanie dramatu Gerharta Hauptmanna z okazji 180. rocznicy powstania śląskich tkaczy.

Z jednej strony dolnośląsko-niemiecki oryginał Hauptmanna, z drugiej górnośląsko-polski przekład Mirosława Syniawy oddaje możliwe blisko dzieło śląskiego noblisty.

Gerhart Johann Robert Hauptmann (ur. 15 listopada 1862 r. w Bad Salzbrunn/Szczawnie-Zdroju, zm. 6 czerwca 1946 r. w Agnetendorfie/Jagniątkowie) – śląski dramaturg, prozaik i poeta. W roku 1912 – jako trzynasty laureat, po Maurisie Maeterlincku i przed Rabindranathem Tagore – otrzymał literacką Nagrodę Nobla „przede wszystkim w uznaniu dla jego cennej, różnorodnej i wybitnej twórczości w dziedzinie sztuki dramatycznej”. Duża część literackiego dorobku Hauptmanna związana jest ze Śląskiem. Wśród nich najgłośniejszym i najważniejszym dziełem dramatycznym Hauptmanna jest wstrząsający obraz nędzy śląskich tkaczy przedstawiony w sztuce Die Weber (Tkacze) z roku 1892. Utwór ten oparty został na wydarzeniach związanych z powstaniem tkaczy na Dolnym Śląsku w roku 1844. Jego pierwsza redakcja De Waber. Dialekt-Ausgabe zawierała dialogi tkaczy zapisane w dialekcie z okolic Bielawy w obecnym powiecie dzierżoniowskim. W przeznaczonej dla teatrów drugiej redakcji z myślą o widzach dialekt został odpowiednio „rozcieńczony”.

„Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” – wielki dramat Williama Shakespeare’a w piyrszym literackim tumaczyniu na ślōnsko godka ôd Mirosława Syniawy.

Losy duńskiego księcia niezmiennie poruszają i niepokoją. Hamlet staje przed dramatycznym wyborem – czy pomścić zbrodnię, czy poddać się wątpliwościom, które rozdzierają jego umysł. Utwór otwiera przestrzeń, w której wielka historia styka się z doświadczeniem jednostki. Zbrodnia Klaudiusza, ujawniona przez ducha, uruchamia mechanizm zemsty. Hamlet podejmuje grę z rzeczywistością, która chce go podporządkować. Udawany obłęd, śmierć Poloniusza, rozpacz Ofelii i finałowa katastrofa nie są tu jedynie ciągiem zdarzeń, lecz konsekwencją świata, w którym język został zawłaszczony przez władzę.

Przekład Mirosława Syniawy przywraca tej tragedii wymiar radykalnie współczesny, nie przez aktualizację realiów, lecz właśnie przez język. Śląszczyzna nie jest tu stylizacją ani ornamentem, lecz narzędziem poznania – sposobem, by „opowiedzieć rzeczywistość inaczej”. Dzięki temu Hamlet staje się figurą mówiącego w imieniu tego, co kruche i marginalizowane, a jego monologi, w tym „Być abo niy być – to ci je pytanie”, odzyskują ciężar egzystencjalnego doświadczenia. Dania przestaje być odległą krainą, a staje się centrum wszechświata położoną między hałdą a szybem górniczym. Syniawa zachowuje strukturę i dramaturgię Shakespeare’a, a jednocześnie odsłania ten potencjał w nowym rejestrze brzmienia. To surowa i precyzyjna konstrukcja artystyczna, przypominająca wielkie węglowe serce, która udowadnia, że reszta wcale nie musi być milczeniem, lecz może stać się „głębokim, gardłowym pomrukiem ziemi”, z której wyrastają nasze najintymniejsze lęki i nadzieje. W tym ujęciu klasyka zostaje przetłumaczona na inne słyszenie świata: takie, które pozwala wychwycić, że konflikt między jednostką a „Machiną Historii” wciąż się rozgrywa, tylko zmieniają się jego dialekty. Słowa brzmią inaczej. Na swój sposób.

Nojlepszo kryminalno kōmedyjo po ślōnsku ôd czasōw "Kōmisorza Hanusika"!

Adrian Katroshi "Utropy Micyny", dyć nie kożdy superbohater nosi plała. 7 ôpowiŏstek kryminalnych napisanych ze swadōm i szpasym.

Adrian Katroshi - rocznik 1975 z Bytōmia, pisze po ślōnsku niy yno ô Ślōnsku (blog Utropy Micyny, artykuły na Wachtyrzu). Autor scynariusza do filmu "Zgorszenie publiczne". Przociel ślōnskij godki, filmu i heavy metalu.

Trójjęzyczne (niemiecki, polski i śląski) wydanie sztuki śląskiego noblisty Gerharta Hauptmanna.

- oryginał: Fuhrmann Henschel. Schauspiel in fünf Akten

- polski i śląski przekład: Jacek Alois Smolorz

Strony: 190

Zasady pisowni języka śląskiego to pierwsza naukowa monografia, która kodyfikuje zasady pisowni języka śląskiego oraz reguluje wybrane obszary jego gramatyki. Praca składa się z czterech głównych części – w pierwszej szczegółowo przedstawiono użycie liter standardowego śląskiego alfabetu oraz sposób zapisu poszczególnych głosek i połączeń głoskowych. Dużo uwagi poświęcono też adaptacji zapożyczeń z języków obcych, pisowni łącznej i rozdzielnej oraz interpunkcji. Druga część pracy to słownik ortograficzny, na który złożyło się słownictwo używane w najnowszej śląskiej literaturze. Zebrano w nim przeszło 8 tys. haseł, uzupełniając je końcówkami gramatycznymi informującymi o sposobie odmiany. Trzecia część to polsko-śląski indeks nazw geograficznych, w którym zebrano 300 nazw miast i osad leżących obecnie na terenie województwa śląskiego, opolskiego, dolnośląskiego, lubuskiego oraz czeskich krajów samorządowych – morawsko-śląskiego oraz ołomunieckiego. Ostatnia, czwarta część pracy to obszerny dodatek gramatyczny, przedstawiający w kilkudziesięciu tabelach odmianę śląskich rzeczowników, przymiotników, zaimków oraz czasowników.

Debiutancki tomik śląskiego poety Karola Gwoździa, którego wiersze zadziwiają dojrzałością i przenoszą w świat niezwykły, świat tęsknoty za ojczyzną, w krainę dzieciństwa, a jednocześnie oddają krzyk tysięcy Ślązaków, dla których ziemia śląska to wartość najwyższa. Przestrzeń tomiku wypełniają rozmyślania patriotyczne, wspomnienia, miłość, natura i nostalgia. Oryginałowi w języku śląskim towarzyszy przekład na język ukraiński, który pozwala ukraińskiemu czytelnikowi na zrozumienie Śląska i Ślązaków, a także obrazuje pewnego rodzaju paralele między losami Ślązaków i Ukraińców.

Drugi tom tryptyku powieściowego „Duchy wojny”. Napisany w formie żołnierskiego dziennika jest próbą zobrazowania przeżyć i bolesnych doświadczeń Górnoślązaków wcielonych podczas drugiej wojny światowej w szeregi Wermachtu. Autor – syn jednego z takich żołnierzy – na podstawie opowieści rodzinnych, relacji ocalałych osób, listów, wspomnień i dostępnych opracowań historycznych, dokonał rekonstrukcji 667 dni wojennych, ukazujących los prostych ludzi wplątanych w machinę totalnej wojny.

Duchy wojny. Dziennik żołnierski 1942-1944. W okopach Frontu Wschodniego (cz.3)

Trzeci tom powieści „Duchy wojny”. Napisany w formie żołnierskiego dziennika jest próbą zobrazowania przeżyć i bolesnych doświadczeń Górnoślązaków wcielonych podczas drugiej wojny światowej w szeregi Wermachtu. Autor – syn jednego z takich żołnierzy – na podstawie opowieści rodzinnych, relacji ocalałych osób, listów, wspomnień i dostępnych opracowań historycznych, dokonał rekonstrukcji 667 dni wojennych, ukazujących los prostych ludzi wplątanych w machinę totalnej wojny.

Książka napisana w j. śląskim!

Wspólna praca naukowców oraz pasjonatów z obu części Górnego Śląska pod auspicjami PRO LOQUELA SILESIANA (siedziba w Chorzowie) oraz TOWARZYSTWO PIASTOWANIA MOWY ŚLĄSKIEJ "DANGA" (siedziba Cisek, woj. opolskie). Śląski elementarz przeznaczony do nauki pisania i czytania w ustandaryzowanym śląskim zapisie.

Książka przeznaczona głównie dla uczniów szkół podstawowych, jako doskonałe uzupełnienie edukacji regionalnej.

Tom pierwszy wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom drugi wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom trzeci wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom czwarty wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom dziewiąty wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom piąty wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom szósty wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.

Tom siódmy wielotomowego wydawnictwa, które ma objąć jak największą ilość słownictwa typowego dla gwar śląskich z terenu całego Śląska (także w granicach Republiki Czeskiej i Republiki Słowackiej). Zawiera wyrazy gwarowe (w zasadzie XX-wieczne, choć zdarza się też starsze słownictwo) będące w czynnej i biernej sferze leksyki, wyrazy ustępujące na skutek zmian cywilizacyjnych, wyrazy nowo przejęte, wymarłe, zapożyczenia obce, nie odnotowuje nazw własnych. W Słowniku nie uwzględnia się leksyki gwar przyniesionych na Śląsk przez ludność przybyłą tu po II wojnie światowej. W części wprowadzającej zamieszczono: skróty źródeł, skróty nazw powiatów i subregionów Śląska, skróty członów nazw miejscowości, inne skróty, znaki graficzne, wykaz cytowanych miejscowości (uzupełnienia), zasady dokumentacji geograficznej, opis budowy artykułu hasłowego.