Beletrystyka

Panorama burzliwej historii Śląska opowiedziana przez silne kobiety

Erika to twardo stąpająca po ziemi katoliczka spod Opola ze smykałką do stolarstwa. Agnes jest dziewczyną z miasta, ambitną córką pastora, która daje się uwieść sztuce. Dzieli je wiele, ale ważniejsze okazuje się to, co je łączy - śląska dusza. To zakorzenienie w śląskości dodaje im sił, gdy przez ich życie przetacza się wojenna zawierucha.

Czerwona spódnica, która staje się sztandarem. Czyniąca cuda figurka Matki Boskiej Sudeckiej ukryta w sarkofagu zwanym żelazną dziewicą. Album Hansa Bellmera z niepokojącymi fotografiami okaleczonych manekinów. Trumna, w której ukrywa się śląski powstaniec. Sanatorium dziecięce zamienione w ośrodek Lebensbornu. Krzak "bonbonowiec" częstujący cukierkami małą Johannę.

Powieść Agnieszki Głębickiej prowadzi nas przez dzieje śląskich rodzin, nierzadko rozdartych między tym, co polskie, a tym, co niemieckie. Śląszczyki tętnią powieściowym życiem. Są wielowarstwową powieścią o ludziach i miejscach, które jak w soczewce skupiają wielką i małą historię. A przede wszystkim o kobietach, które potrafią zawalczyć o swoje.

W ciągu ostatnich miesięcy zajmowałem się zbieraniem świadectw Ślązaków mieszkających za granicą, głównie na niemiecko-francuskim pograniczu. Na podstawie wspomnień moich rozmówców powstała książka pt. „Tabakweg”, w której staram się ocaleć od zapomnienia świat, który powoli odchodzi w cień. Spisując „Opowieść o zanikającym świecie oczami dziecka” pragnę podzielić się losami tych, którzy musieli kiedyś ustąpić swojego miejsca, by dziś w Polsce żyło się lepiej.

"Tajemnica Cecylii Broll" - Rafał Ryszka

Akcja powieści dzieje się na Górnym Śląsku w Altberun, Tichau, Kattowitz i okolicach w roku 1942. Gefreiter Henryk/Heinrich/Hajnel Krawietzki, prosty żołnierz z Tychów dostaje trzytygodniowy urlop zdrowotny i przyjeżdża do domu z frontu na wschodzie. Jest ranny i ma się tutaj podleczyć. Na zapleczu wojny życie wydaje się toczyć swoim rytmem: w Bieruniu dziesiątki ludzi pracują przy wojennej produkcji, mieszkańcy widzą dymy nad Babicami, a hasło „Auschwitz” budzi strach, niepokój i niepewność, ale jeszcze nie grozę. Wydłużają się listy poległych i zaginionych na frontach. I w tej scenerii dochodzi do morderstwa – w niejasnych okolicznościach zostaje zabita kuzynka Krawietzkiego, tytułowa Fraulein Cecylia Broll, pracownica fabryki dynamitu LIGNOZA. A była to nietuzinkowa Ślązaczka, co wychodzi podczas prywatnego śledztwa kuzyna. Książka bazuje na oryginalnych dokumentach, zbiorze korespondencji, kartek feldpostu i zdjęciach. Osobiste pamiątki stały się przyczynkiem do wysnucia opowieści dbającej o szczegóły historyczne w niebanalnej konwencji kryminału retro.

Tetament Utopka to ostatnia część niezwykłej współczesnej śląskiej trylogii Leszka Libery (Utopek, Buks Molenda), ukazującej oczami quasi-baśniowego osobnika absurdy ludzkiej rzeczywistości.

Kompletne wydanie dramatu Gerharta Hauptmanna z okazji 180. rocznicy powstania śląskich tkaczy.

Z jednej strony dolnośląsko-niemiecki oryginał Hauptmanna, z drugiej górnośląsko-polski przekład Mirosława Syniawy oddaje możliwe blisko dzieło śląskiego noblisty.

Gerhart Johann Robert Hauptmann (ur. 15 listopada 1862 r. w Bad Salzbrunn/Szczawnie-Zdroju, zm. 6 czerwca 1946 r. w Agnetendorfie/Jagniątkowie) – śląski dramaturg, prozaik i poeta. W roku 1912 – jako trzynasty laureat, po Maurisie Maeterlincku i przed Rabindranathem Tagore – otrzymał literacką Nagrodę Nobla „przede wszystkim w uznaniu dla jego cennej, różnorodnej i wybitnej twórczości w dziedzinie sztuki dramatycznej”. Duża część literackiego dorobku Hauptmanna związana jest ze Śląskiem. Wśród nich najgłośniejszym i najważniejszym dziełem dramatycznym Hauptmanna jest wstrząsający obraz nędzy śląskich tkaczy przedstawiony w sztuce Die Weber (Tkacze) z roku 1892. Utwór ten oparty został na wydarzeniach związanych z powstaniem tkaczy na Dolnym Śląsku w roku 1844. Jego pierwsza redakcja De Waber. Dialekt-Ausgabe zawierała dialogi tkaczy zapisane w dialekcie z okolic Bielawy w obecnym powiecie dzierżoniowskim. W przeznaczonej dla teatrów drugiej redakcji z myślą o widzach dialekt został odpowiednio „rozcieńczony”.

Gdy umiera człowiek, zawsze coś po nim zostaje: mieszkanie, dokumenty, kilka przedmiotów i niezałatwione sprawy. Rzeczy podobnie jak ludzie potrafią opowiadać. Ta historia zaczyna się od psa i kluczy, które zostają po śmierci dziadka. Co łączy radzieckiego oficera, peerelowskiego cinkciarza i pracującą w nocnym klubie prostytutkę? Od kogo pochodzi kartka znaleziona na dnie szuflady i dlaczego w tej rodzinie nie wspomina się babci? Oto tylko niektóre tajemnice, do których czytelnika dopuszcza wnuk zmarłego. To co pozostało to rodzinna opowieść o bałaganie, jaki po nas zostaje, i o otwartym pytaniu, czy warto za każdą cenę dążyć do prawdy.

Kolejny, po "Kamienica przy Antycznej" kryminał Adama Regiewicza wydany w serii Zimny Priessnitz.

„Tragedyjo Hamleta, ksiyncia Dynymarku” – wielki dramat Williama Shakespeare’a w piyrszym literackim tumaczyniu na ślōnsko godka ôd Mirosława Syniawy.

Losy duńskiego księcia niezmiennie poruszają i niepokoją. Hamlet staje przed dramatycznym wyborem – czy pomścić zbrodnię, czy poddać się wątpliwościom, które rozdzierają jego umysł. Utwór otwiera przestrzeń, w której wielka historia styka się z doświadczeniem jednostki. Zbrodnia Klaudiusza, ujawniona przez ducha, uruchamia mechanizm zemsty. Hamlet podejmuje grę z rzeczywistością, która chce go podporządkować. Udawany obłęd, śmierć Poloniusza, rozpacz Ofelii i finałowa katastrofa nie są tu jedynie ciągiem zdarzeń, lecz konsekwencją świata, w którym język został zawłaszczony przez władzę.

Przekład Mirosława Syniawy przywraca tej tragedii wymiar radykalnie współczesny, nie przez aktualizację realiów, lecz właśnie przez język. Śląszczyzna nie jest tu stylizacją ani ornamentem, lecz narzędziem poznania – sposobem, by „opowiedzieć rzeczywistość inaczej”. Dzięki temu Hamlet staje się figurą mówiącego w imieniu tego, co kruche i marginalizowane, a jego monologi, w tym „Być abo niy być – to ci je pytanie”, odzyskują ciężar egzystencjalnego doświadczenia. Dania przestaje być odległą krainą, a staje się centrum wszechświata położoną między hałdą a szybem górniczym. Syniawa zachowuje strukturę i dramaturgię Shakespeare’a, a jednocześnie odsłania ten potencjał w nowym rejestrze brzmienia. To surowa i precyzyjna konstrukcja artystyczna, przypominająca wielkie węglowe serce, która udowadnia, że reszta wcale nie musi być milczeniem, lecz może stać się „głębokim, gardłowym pomrukiem ziemi”, z której wyrastają nasze najintymniejsze lęki i nadzieje. W tym ujęciu klasyka zostaje przetłumaczona na inne słyszenie świata: takie, które pozwala wychwycić, że konflikt między jednostką a „Machiną Historii” wciąż się rozgrywa, tylko zmieniają się jego dialekty. Słowa brzmią inaczej. Na swój sposób.

Czy poezja może być jak uderzenie złoto-modrego granatu? MOŻE! Tomik nie tylko dla miłośników poezji, ale każdego kto kontempluje Górny Śląsk! Wiersze Mariusza Jochemczyka okraszone grafikami Jacka Siegmunda.

Ten licencjonowany przewodnik przez ciemną dolinę węgla i stali, nawet gdy chodzi bardziej o „tu” niż „tam”, czule, aczkolwiek nie stroniąc od ironii, identyfikuje szersze plany i konteksty. W czasie i przestrzeni dba o naturalną kolej rzeczy i myśli. W końcu Ziemię czynić sobie poddaną może wyłącznie natura. Człowiek tylko w niej grzebie i jest pogrzebany.
Mariusz Jochemczyk nie rzeźbi tłustym drukiem chudych myśli; z finezją buddyjskiego mnicha porządkuje śląskość, jaka nam została. Jaka może trwać i koegzystować w pozornie monolitycznym tworze państwowym i językowym, nawet jeśli najczęściej wydobywa się ją już tylko z mroków przeszłości. W dobie kryzysów moralnych i etycznych, gdy katastrofy kopalniane zostały zastąpione przez klimatyczne.
Uspokajam: „Ukrytej opcji” daleko do spisku rodem z traktatu dydaktycznego. To swoista oczyszczalnia ściegów. Bogactwo form i poetyk w rygorze porządku treści. Odpowiednio ustawione wektory wierszy. Uczciwie przepracowane pamięć i tożsamość. Czego więcej może pragnąć śląska (aż chce się dopowiedzieć: i nie wyłącznie śląska) dusza?
Rafał Gawin

Książka do pobrania jako E-Book w formacie .epub i .mobi (wybierz Odbiór osobisty, żeby nie płacić za wysyłkę!)

Powieść Františka Kotlety rozgrywa się w Boże Narodzenie roku 2107 w Pradze – gigantycznym megapolis. Republika Czeska, po wojnie toczonej z Polską o Śląsk, rozpada się. A Praga, znajdująca się pod dominacją właścicieli najpotężniejszych firm, ufortyfikowała się przeciwko reszcie świata. Wszystko, czego mieszkańcy miasta potrzebują, produkowane jest w praskich laboratoriach lub fabrykach, a to, co dzieje się poza granicą Pragi City nikogo nie obchodzi, bo miasto ma wystarczająco dużo własnych problemów. Jak choćby kult cybernetycznych czarodziejek, który przenika głęboko do serc mieszkańców miasta, podczas gdy czarodziejki ktoś zaczyna zabijać. O ich ochronę zatroszczy się weteran wojny czesko-polskiej, były policjant Vachten. Ta misja zaprowadzi go do bogactwa najwyższych pięter drapaczy chmur i sparszywiałego podziemia (gdzie zawsze można zarobić, pozwalając sobie dorobić trzy penisy). 

W 2020 roku „Underground” był najlepiej sprzedającą się powieścią fantastyczną na czeskim rynku wydawniczym. Pierwsza książka Františka Kotlety tłumaczona na polski.

Drugi tom bestselleru Františka Kotlety:

Świat pogrążył się w ciemnościach, ale Praga City w roku 2108 to szczęśliwe miasto, pełne milionów zadowolonych mieszkańców i mieniące się neonami. Przynajmniej tak twierdzi City News. Ale nawet redaktorzy wszechobecnego kanału telewizyjnego wiedzą, że pod powierzchnią dojrzewa rewolta. Korporacje się rozpadają. Po wielu latach ogłoszono wybory, a kampania wyborcza przynosi nie tylko słowne potyczki, ale także krew na ulicach. Ulicami miasta kroczy Cybermesjasz, rzekomy wybawiciel poniżanych mas, rozczarowanych kultem cybernetycznych czarodziejek.

Detektywa Vachtena zajmują jednak inne problemy. Giną wpływowi ludzie, a do City News spływają informacje od mordercy, który sam siebie nazywa Zodiakiem. Na domiar złego praska młodzież ulega magii retrorapowych wersji piosenek Hany Zagorovej i Heleny Vondráčkovej.

Witajcie w postpunkowym świecie Františka Kotlety, który oczarował tysiące czeskich czytelników i stał się bestsellerem lockdownu w roku 2020, 2044, 2056, 2077 – a w wersji uzupełnionej także w roku 2103.

Uwaga: tylko 18+

Książka do pobrania jako E-Book w formacie .epub i .mobi (wybierz Odbiór osobisty, żeby nie płacić za wysyłkę!)

Drugi tom bestselleru Františka Kotlety:

Świat pogrążył się w ciemnościach, ale Praga City w roku 2108 to szczęśliwe miasto, pełne milionów zadowolonych mieszkańców i mieniące się neonami. Przynajmniej tak twierdzi City News. Ale nawet redaktorzy wszechobecnego kanału telewizyjnego wiedzą, że pod powierzchnią dojrzewa rewolta. Korporacje się rozpadają. Po wielu latach ogłoszono wybory, a kampania wyborcza przynosi nie tylko słowne potyczki, ale także krew na ulicach. Ulicami miasta kroczy Cybermesjasz, rzekomy wybawiciel poniżanych mas, rozczarowanych kultem cybernetycznych czarodziejek.

Detektywa Vachtena zajmują jednak inne problemy. Giną wpływowi ludzie, a do City News spływają informacje od mordercy, który sam siebie nazywa Zodiakiem. Na domiar złego praska młodzież ulega magii retrorapowych wersji piosenek Hany Zagorovej i Heleny Vondráčkovej.

Witajcie w postpunkowym świecie Františka Kotlety, który oczarował tysiące czeskich czytelników i stał się bestsellerem lockdownu w roku 2020, 2044, 2056, 2077 – a w wersji uzupełnionej także w roku 2103.

Uwaga: tylko 18+

Książka powstała pierwotnie w języku niemieckim. Niedawno ukazało się jej polskie tłumaczenie. Podobno najważniejsza książka o Górnym Śląsku, jaka powstałą w XXI wieku...a może nawet po 1945?

Sprawdźcie sami!

Już dawno nie ukazała się taka książka jak ta, tekst tak gniewny, tak słowotwórczo gorzki i absurdalnie jasny, tak wyrafinowanie jędrny i oryginalny poprzez nasycenie tradycją, tak przekorny i zarazem tak mądrze skomponowany.
Leszek Libera zgrupował wielowarstwową tkankę akcji i motywów swojej powieści zaczynającej się tuż po zakończeniu II wojny światowej i wkroczeniu Armii Czerwonej na Górny Śląsk, teren zagorzałych historycznie sporów narodowych między Polską a Niemcami, wokół spektakularnie nakreślonego narratora pierwszoosobowego, utopka w wieku dziecięcym, którego przodkowie przenieśli się na Ziemię z planety Utopia. W polskiej tradycji utopiec lub utopek jest często złośliwym duchem wodnym, mogącym przybrać ludzką postać. Szczególnie rozpowszechniony jest w bajkach i podaniach śląskich. Utopki powstają ze zwłok topielców lub ze spędzonych płodów. W powieści Libery taki utopek z odwróconym spojrzeniem outsidera, nie biorąc pod uwagę kulturowo uwarunkowanych granic tabu i zakazów myślenia, odsłania cechy życia społeczności, w której się znalazł. Czytelnikom nieznającym tego świata może się on wydawać jeszcze bardziej osobliwy niż sam bohater opowieści. [...] Poprzez płynne włączanie do wypowiedzi wszystkiego, o czym jest mowa w środowisku bliskim utopkowi, narracja staje się jednym wielkim, bogatym językowo kolażem głosów i tekstów epoki powojennej.

Z posłowia Jürgena Joachimsthalera

Nojlepszo kryminalno kōmedyjo po ślōnsku ôd czasōw "Kōmisorza Hanusika"!

Adrian Katroshi "Utropy Micyny", dyć nie kożdy superbohater nosi plała. 7 ôpowiŏstek kryminalnych napisanych ze swadōm i szpasym.

Adrian Katroshi - rocznik 1975 z Bytōmia, pisze po ślōnsku niy yno ô Ślōnsku (blog Utropy Micyny, artykuły na Wachtyrzu). Autor scynariusza do filmu "Zgorszenie publiczne". Przociel ślōnskij godki, filmu i heavy metalu.

Nowy ślōnski rōman ôd Szczepana Twardocha.

Ziemia drży, mrok wychodzi z ludzi, nadchodzi czas człowieczy.

Jest sierpień 1920 roku. Na Górnym Śląsku wrze. Polszczyzna miesza się z niemczyzną, język śląski z angielskim i francuskim alianckich żołnierzy. Do biura Wilhelma Pisulli, ex-wachmeistra gliwickiej policji kryminalnej, a dziś prywatnego śledczego firmy Detektiv-Lux przychodzi zrozpaczona kobieta. Szuka swojego dziecka. Ale ani ona nie jest tą, za którą się podaje, ani on nie jest zwyczajnym detektywem. Pisulla ma bowiem dwie dusze i ta druga, nieochrzczona, jeszcze nigdy nie wyła tak głośno. Uspokoić ją mogą jedynie mleko i koniak. To za ich sprawą rozszalały głos pod postacią waldkauza, czyli puszczyka, wyrusza na subtelne łowy, by potem wracać do opuszczonego przez rodzinę mężczyzny. Syn Pisulli, Franz, zaginął na wojnie, zaś żona, zabierając młodszego Karliczka, odeszła. Wilhelmowi został tylko Wendelin Draga, najbliższy przyjaciel z dzieciństwa i człowiek zbyt wielu sekretów.

Waldkauz jest historią pełną tajemnic, historią o męskiej przyjaźni i powinnościach względem najbliższych, o odkupieniu, miłości i o tym, co kryje się w ciemnościach oddzielonych od naszego świata tylko cienką, półprzepuszczalną błoną. Wilhelm Pisulla zna mowę ptaków i rozmawia z utopcami, ale nawet on nie potrafi odnaleźć pożartego przez bestię wojny syna.

„Miejsce” dzieje się w końcu lat  70-tych XX wieku.  - to historia o poszukiwaniu swego miejsca na ziemi. To opowieść o śląskiej codzienności - niby takiej szarej, PRL-owskiej - ale tak naprawdę barwnej i metafizycznej.

Fabuła w języku polskim, dialogi po śląsku.

Wojciech Szwiec ur. w 1978 roku. Kulturoznawca. Niezależny twórca filmowy i animator kultury. Trzykrotnie został laureatem konkursu literackiego na jednoaktówkę po śląsku. Autor książek i artykułów poświęconych filmowcom amatorom. Filmy krótkometrażowe realizowane przez Szwieca osadzone są głównie w tematyce śląskiej, niektóre można oglądać w internecie np.: „Miejsce”, "Czas zatrzymany Czas poruszony”. „Beboki mopliki i klamory”, „Misja Wolnego”, „Dieter Niebieski” czy „Cyklizm po śląsku”. Za swoje produkcje zdobył ponad 30 nagród na festiwalach filmów niezależnych w całym kraju. 

„Workuta” Horsta Bienka to autobiograficzny zapis doświadczenia łagru, do którego autor – jako bardzo młody człowiek – trafił po aresztowaniu w Berlinie Wschodnim pod zarzutem współpracy z wywiadem amerykańskim i skazaniu przez radziecki trybunał wojskowy na 20 lat obozu. Akcja rozgrywa się w odległej o setki kilometrów od cywilizacji Workucie, miejscu przez większą część roku skutej lodem, gdzie więźniowie poddani są katorżniczej pracy i przemocy systemu. Bienek rekonstruuje drogę od śledztwa i procesu przez długą podróż na Ural aż po codzienność obozową, ukazując mechanizmy przetrwania w nieludzkich warunkach i wielonarodową wspólnotę skazanych (m.in. Niemców, którzy weszli w konflikt z NRD; polskich bojowników ruchu oporu z czasów II wojny światowej; radzieckich Żydów i obywateli republik bałtyckich zaanektowanych przez Stalina). Jako więzień spędził w Workucie niemal 3 lata.

Horst Bienek w 1955 roku, dzięki porozumieniom moskiewskim został zwolniony, a następnie wyemigrował do Niemiec Zachodnich. Tam pracował w radiu i jako redaktor, zanim pod koniec lat 70. odniósł sukces powieścią „Pierwsza polka” i jej kontynuacjami (tzw. tetralogia gliwicka), opowiadającymi o jego dzieciństwie w Gliwicach. Decyzja o napisaniu o Workucie zapadła zbyt późno, by dogłębnie zgłębić temat, który od dawna tłumił. Dopiero pod koniec życia powrócił do własnych doświadczeń łagrowych, podejmując pracę nad wspomnieniami, których nie zdążył ukończyć. „Workuta” ma formę fragmentarycznej, autobiograficznej prozy z pogranicza literatury faktu i powieści psychologicznej – zbudowanej z intensywnych, scenicznych retrospekcji. Bienek rekonstruuje pełny obraz systemu i odsłania jego działanie poprzez pojedyncze sytuacje, detale i relacje międzyludzkie. Niedokończona struktura – odnalezionego po śmierci maszynopisu – nadaje całości szczególny charakter świadectwa urwanego w pół zdania. „Workuta” pozwala spojrzeć na doświadczenie Gułagu z innej perspektywy niż ta znana z dzieł Sołżenicyna czy Herlinga-Grudzińskiego – bardziej intymnej, skupionej na jednostkowym przeżyciu i pamięci.

Trójjęzyczne (niemiecki, polski i śląski) wydanie sztuki śląskiego noblisty Gerharta Hauptmanna.

- oryginał: Fuhrmann Henschel. Schauspiel in fünf Akten

- polski i śląski przekład: Jacek Alois Smolorz

Strony: 190

W świecie zaszły poważne zmiany, które docierają też do słynącego niegdyś z nadprzyrodzonych łask miejsca kultu, dziś niemal zapomnianego sanktuarium na Górze Świętej Anny. O pomoc w wyjaśnieniu niepokojących zjawisk zostaje poproszony franciszkanin, ojciec Eliud Greszel, dawniej jeden z największych specjalistów Kościoła od weryfikacji cudów. Zakonnik jest jednak śmiertelnie chory, a jego wiara słabnie pod wpływem odkryć naukowych podających w wątpliwość sens istnienia chrześcijaństwa.